Verzwegen familiegeschiedenis zichtbaar in ‘Nazaat van een slavin’

door

Tot 1972 was winti in Suriname wettelijk strafbaar. Generaties lang durfden aanhangers er daarom niet openlijk voor uit te komen. Er werd over gezwegen, geheimzinnig over gedaan of het werd bewust verborgen gehouden binnen families. Dat stilzwijgen verklaart voor Bert Kalle waarom hij pas op latere leeftijd ontdekte welke rol winti binnen zijn familiegeschiedenis speelde. Hij vroeg zich daarbij af of zijn tot slaafgemaakte voormoeder Alexandrina Eliza Crude de bijzondere krachten van haar Afrikaanse moeder Rosetta Salomel Kent had geërfd. “Ik weet dat ik met deze vraag over mijn familie het risico loop om uit de familie verbannen te worden. Maar misschien is de vraag net zo erg als de constatering dat we geen inheemse dna hebben”, zegt Kalle.

Tekst en beeld Audry Wajwakana

In zijn nieuwste boek ‘Nazaat van een slavin’ beschrijft hij hoe hij tot de ontdekking kwam dat spiritualiteit, slavernijverleden en familiezwijgen nauw met elkaar verweven zijn. Vrijdag presenteerde hij het boek in de bibliotheek van de Anton de Kom Universiteit van Suriname, waarin hij zijn persoonlijke familiegeschiedenis verbindt met de bredere geschiedenis van Suriname.

DNA-onderzoek

Het boek volgt op ‘Mijn oma was een slavin’ en bouwt verder op dezelfde missie: het verleden zichtbaar maken via familieverhalen. Kalle, geboren in 1945 in Paramaribo als zoon van een Tris (Troepenmacht in Suriname, voorloper van ons Nationaal Leger, AW) -militair en een Surinaamse moeder, vertrok in 1972 naar Nederland. Jaren later kreeg hij de diagnose glaucoom, een oogziekte die zijn zicht blijvend aantastte. Tijdens een bezoek aan de oogarts werd hem gevraagd of hij Afrikaanse voorouders had, omdat glaucoom vaker voorkomt bij mensen van Afrikaanse afkomst. Binnen zijn familie werd altijd verteld dat de wortels van zijn Surinaamse moeder inheems en Nederlands zijn. Haar vader en grootvader waren ook Tris-militairen. Om zekerheid te krijgen besloot Kalle een DNA-onderzoek te doen naar zijn afkomst per continent. Uit het onderzoek bleek dat een deel van zijn DNA afkomstig was uit Afrika, meer specifiek Nigeria en op geen enkele manier had hij inheemse wortels. Dat werd voor Kalle het begin van een intensieve zoektocht in archieven, aktes en familiegeschiedenissen.

‘Schaamde hij zich misschien dat hij naast een donkere vrouw moest staan?’.

In zijn presentatie nam Kalle het publiek mee langs generaties van zijn familie, van zijn Afrikaanse oermoeder Rosetta Salomel Kent tot latere nazaten in Suriname. Uit archieven blijkt dat Rosetta oorspronkelijk uit Nigeria kwam en Modupe heette voordat zij door de slavernij werd ontvoerd, eerst op Barbados terecht kwam en later in Suriname. “Haar vader in Afrika was een priester van het Yoruba volk. Zij zou daardoor verschillende gaven hebben geërfd, waarmee zij mensen tijdens de slavernij kon helpen”, zegt Kalle. Ook de plantagegeschiedenis rond Oxford en Kent in Coronie kwam aan bod, net als de familiebanden die door afschaffing van de slavernij en naamsveranderingen steeds verder zichtbaar werden.

Een bijzondere plaats in het boek wordt ingenomen door een oude verjaardags uit mei 1930, die voor Kalle de rode draad vormt van ‘Nazaat van een slavin’. De werd gemaakt tijdens de vijftigste verjaardag van zijn grootmoeder Johanna van Staden-Cruden en lijkt op het eerste gezicht een gewone familie. Maar voor Kalle schuilt achter elk detail een verhaal. Tijdens zijn onderzoek keerde hij steeds terug naar de en ontdekte details die hij eerder niet zag. Bijvoorbeeld een onbekend meisje op de achtergrond. Maar ook mensen met gespannen blikken en een meisje met verborgen modderschoenen. Zij bleek een tante die kort daarvoor was berispt omdat ze haar nieuwe kleren vuil had gemaakt. “Zo kun je mooie verhalen maken van een waarvan je eerst denkt: het is gewoon een verjaardags”, zegt hij.

De draagt ook een diepere betekenis. Het is één van de weinige beelden die van zijn overgrootmoeder Alexandrina Eliza Crude bestaan. Kalle vroeg zich af waarom zijn overgrootvader, de Nederlandse militair Johannes van Staden, die later inspecteur van politie werd, nooit samen met haar op een officiële poseerde. “Schaamde hij zich misschien dat hij naast een donkere vrouw moest staan?”, vraagt Kalle zich af. Voor hem symboliseert de niet alleen familieherinneringen, maar ook de stiltes, spanningen en maatschappelijke verhoudingen die generaties lang niet werden uitgesproken. In zijn verhaal brengt Kalle genealogie, persoonlijke herinnering en verbeelding samen.

Haar vader in Afrika was een priester van het Yoruba volk. Zij zou daardoor verschillende gaven hebben geërfd, waarmee zij mensen tijdens de slavernij kon helpen

Hij gebruikt wat hij zelf ‘kritische fabulatie’ noemt. “Dat is het zorgvuldig combineren van archiefmateriaal, jaartallen, familieverhalen en historische context om gaten in het verleden op te vullen”, legt hij uit. Daarmee geeft hij niet alleen zijn eigen familie een stem, maar geeft ook een bredere reflectie op hoe slavernij en stilzwijgen generaties lang doorwerken. Het verbod van winti en de maatschappelijke afwijzing ervan zorgden ervoor dat veel families zwegen over hun spirituele achtergrond. Pas tijdens zijn onderzoek begon hij verbanden te leggen tussen familieverhalen, spiritualiteit en het verleden van zijn voormoeders.

Bewuste woordkeuze

De titel van het boek is dan ook bewust gekozen om te confronteren. “Het woord ‘nazaat’ heeft in Nederland een beladen betekenis gekregen. Vroeger als je zei: ‘ik ben een nazaat’, dan vroeg men gelijk van wie? Rembrandt, Napoleon? Tegenwoordig wordt ‘nazaat’ gekoppeld aan Suriname en slavernijverleden”, zegt hij. Juist daarom koos de auteur ervoor dat woord bewust te omarmen. “Je bent niet zomaar een nazaat. Je bent een trotse nazaat”, benadrukt hij. Met die houding wil hij zijn voorouders eren in het bijzonder de vrouwen die zijn familiegeschiedenis hebben gedragen. Het boek is daarmee ook een eerbetoon aan veerkracht en doorgegeven waardigheid.

Tijdens zijn presentatie opende Kalle met het gedicht ‘Tu grontapu kondre’ (Twee continenten), waarin hij de verbinding legt tussen Afrika en Zuid-Amerika en de Atlantische Oceaan als pijnlijke scheidslijn verbeeldt.

Hij heeft honderd exemplaren naar Suriname meegenomen voor scholen, bibliotheken en personen van wie hij vindt dat zij zijn verhaal verder zouden kunnen vertellen. Deze week trekt hij naar scholen in Nickerie, Coronie en Wanica om zijn verhaal ook bij jongeren onder de aandacht te brengen.-.