Vertrek verpleegkundigen laat diepe sporen na in gezinnen

‘Dat geld is goed, maar als mama hier is, is het beter’

Tekst en beeld Gilliamo Orban

PARAMARIBO — Steeds meer verpleegkundigen verlaten Suriname om in het buitenland te werken. Dat brengt extra inkomsten met zich mee, maar volgens een nieuw onderzoek heeft deze ontwikkeling ook een keerzijde. Kinderen blijven achter met gevoelens van gemis, onzekerheid en emotionele leegte. Dat blijkt uit een studie van Claudia Cotin, die hiermee haar Bachelor of Arts behaalde aan de Academie voor Hoger Kunst- en Cultuuronderwijs (AHKCO).

Cotin raakte geïnteresseerd in het onderwerp door haar werk binnen de sociale hulpverlening. “Ik merkte dat migratie vaak wordt besproken in termen van geld en personeelstekorten, maar bijna nooit vanuit het gezin. Terwijl juist daar de grootste impact voelbaar is”, zegt ze. Dit heeft haar gemotiveerd om de effecten te onderzoeken van migratie op gezinnen van verpleegkundigen die het Academisch Ziekenhuis Paramaribo verlieten om in het buitenland te werken.

“In sommige gevallen nemen kinderen extra verantwoordelijkheden over, zoals zorgen voor jongere broertjes of zusjes”

Volgens cijfers van het onderzoek blijkt dat de braindrain in de zorgsector zorgwekkende vormen heeft aangenomen. In 2023 verlieten ruim 107 verpleegkundigen Suriname. In 2024 waren het al 88, met een verwachte stijging tot 180 aan het einde van dat jaar. Volgens Cotin is dat zorgelijk, niet alleen voor de zorgsector, maar ook voor de gezinnen die achterblijven.

“Wanneer een ouder vertrekt, verandert het hele gezinsleven. De structuur valt weg en iedereen moet zich opnieuw aanpassen”, legt Cotin uit. De meeste verpleegkundigen die deelnamen aan het onderzoek zijn naar Nederland vertrokken. Sommigen gingen ook naar andere delen van Europa en het Caribisch gebied, maar in de onderzochte gezinnen woonde de migrerende ouder steeds in Nederland.

Gezinnen raken uit balans

Uit de gesprekken die Cotin voerde met kinderen en verzorgers blijkt dat vooral jongeren moeite hebben met het vertrek van een ouder. Ze missen dagelijkse aandacht, steun bij schoolwerk en emotionele nabijheid. Dat gemis wordt niet opgelost door geld of cadeaus. Een kind verwoordde het volgens Cotin heel eenvoudig: “Dat geld is goed, maar als mama hier is, is het beter.” Volgens de onderzoekster zegt deze uitspraak alles. “Het laat zien dat materiële zekerheid nooit kan opwegen tegen de aanwezigheid van een ouder. Kinderen hebben behoefte aan nabijheid, niet alleen aan financiële steun.”

Wanneer een ouder vertrekt, verandert het hele gezin. De achterblijvende ouder moet meer taken op zich nemen. In sommige gevallen nemen kinderen extra verantwoordelijkheden over, zoals zorgen voor jongere broertjes of zusjes.“De rollen in het gezin veranderen. Dat zorgt vaak voor spanning, vermoeidheid en emotionele druk”, stelt Cotin. Sommige kinderen trekken zich terug, andere worden juist opstandig. Ook schoolprestaties kunnen achteruitgaan.

Gezinnen raken uit balans

Hoewel ouders proberen contact te houden via telefoon of videobellen, blijkt dat volgens het onderzoek onvoldoende. Vooral jonge kinderen ervaren dit contact als afstandelijk.“Een scherm kan een knuffel niet vervangen”, zegt Cotin. “Digitale communicatie helpt, maar het neemt het gevoel van gemis niet weg”, voegt ze toe.

In veel gezinnen springen grootouders of andere familieleden bij om de zorg op zich te nemen. Zij vormen een belangrijk vangnet, maar dragen vaak een zware last. Volgens Cotin krijgen zij weinig ondersteuning en worden hun inspanningen vaak als vanzelfsprekend gezien.“Deze mensen doen wat ze kunnen, maar ook zij hebben grenzen. Zonder begeleiding kan die druk op de lange termijn problemen veroorzaken.”

Cotin stelt dat de uitstroom van verpleegkundigen breder moet worden bekeken dan alleen als een probleem voor ziekenhuizen. De gevolgen raken de hele samenleving. “Het gaat om kinderen die opgroeien zonder ouder, om gezinnen die uit balans raken en om sociale problemen die zich later kunnen verdiepen. Als we daar niets mee doen, betalen we daar als samenleving de prijs voor.” Internationale cijfers ondersteunen deze bevindingen. De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt dat landen in het Caribisch gebied structureel te maken hebben met tekorten aan zorgpersoneel, terwijl Unicef aangeeft dat kinderen van migrerende ouders een verhoogd risico lopen op emotionele en sociale problemen.

Meer aandacht en ondersteuning

Cotin pleit voor meer aandacht voor de sociale kant van arbeidsmigratie. Zij vindt dat gezinnen beter ondersteund moeten worden en dat scholen, hulpverleners en overheid nauwer moeten samenwerken. Volgens haar is het belangrijk dat kinderen tijdig begeleiding krijgen en dat ouders die vertrekken goed worden geïnformeerd over de mogelijke gevolgen voor hun gezin.

Cotin ziet ook graag dat haar onderzoek beleidsmakers aanzet tot actie.“Ik hoop dat men inziet dat braindrain meer is dan een economisch vraagstuk. Achter elke vertrekkende zorgverlener staat een gezin. Investeren in die gezinnen is investeren in de toekomst van Suriname.”

...