Van spreekkamer naar samenleving: Artsen en vrijwilligers bundelen krachten om gezondheid tieners

De strijd tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s), tienerzwangerschappen en gebrekkige seksuele voorlichting kan niet uitsluitend vanuit ziekenhuizen worden gevoerd. Daarover zijn artsen, vrijwilligers en jonge medische studenten het eens. De oplossing ligt in samenwerking tussen de gezondheidszorg, maatschappelijke organisaties, scholen en vooral jongeren zelf.

Tekst en beeld Edwien Bodjie

Een bijzondere rol in deze aanpak is weggelegd voor kinderarts Rika Morpurgo van ’s Lands Hospitaal. Ze is niet alleen in haar rol medisch/maatschappelijk bezig, maar haar maatschappelijke verantwoordelijkheid neemt ze vooral als lid van de Soroptimist Club International Paramaribo.

“Je moet naar de mensen toe. Niet iedereen vindt vanzelf de weg naar de zorg”Kinderarts Rika Morpurgo

Voordat het interview met de Ware Tijd aanvangt – ook Varida Haarloo en medisch student Shayal Sewram zitten aan – zijn omgevingsgeluiden, zoals huilende kinderen en hamerende timmerlieden duidelijk te horen, maar als eenmaal de deur is gesloten, verstomt het geluid. In elk geval voor de mensen in de ruimte, want de bezoekers, die buiten op bankjes zitten te wachten op hun consult, moeten de geluiden gedogen.

Negatieve opbloei

Morpurgo wordt tijdens haar dagelijkse werk voortdurend geconfronteerd met de gevolgen van onwetendheid en gebrekkige begeleiding. Als lid van de serviceclub zet ze zich in voor bewustwording en preventie. “Wij zijn een organisatie van vrouwen met uiteenlopende achtergronden en beroepen. Ook huisvrouwen worden bij ons gezien als volwaardig onderdeel van die gemeenschap. We zetten ons in voor het welzijn van vrouwen, hun rechtspositie, educatie en gezondheid”, legt zij uit.

De Soroptimist Club bestaat in Suriname sinds 1970 en werd opgericht door toenmalig politica Irma Loemban Tobing-Klein. Er zijn vertakkingen in meer dan 125 landen wereldwijd die projecten uitvoeren op gebieden zoals onderwijs, gezondheid en kansen voor vrouwen. De huidige focus op soa’s en tienerzwangerschappen sluit daar naadloos op aan.

(lees verder onder de )

Een overzicht van het aantal syfilis-gevallen, inclusief onder zwangere vrouwen, in de eerste vier maanden van dit jaar.

In haar loopbaan heeft Morpurgo verschillende periodes meegemaakt waarin infectieziekten onder moeders en kinderen toenamen. Vooral syfilis blijft een terugkerend probleem. “In de jaren negentig zagen we veel gevallen van congenitale syfilis”, vertelt zij. “Door betere behandelprogramma’s nam dat later af, maar na de coronaperiode zagen we opnieuw een sterke stijging.”

Volgens haar waren de signalen onmiskenbaar. “Vanaf 2022 tot en met 2025 liep het aantal weer fors op. We zagen kinderen met ernstige afwijkingen, baby’s die kort na de geboorte overleden, maar ook zwangerschappen die al in de buik eindigden of veel te vroeg werden afgebroken.”

Morpurgo pleit er daarom voor dat preventie een belangrijkere rol gaat spelen. “Je moet niet alleen zwangere vrouwen bereiken, maar ook hun partners en vooral jongeren. Daar begint het.”

Juist daarom juicht zij de samenwerking met de stichting Suriname Preventive Health Initiative toe. “Zij zijn al actief onder jongeren. Dat is essentieel, want de overheid alleen kan niet iedereen bereiken, zeker niet in een land met zoveel geografische en culturele diversiteit.”

Voorlichting op maat

De unieke samenstelling van bevolkingsgroepen maakt volgens de kinderarts de aanpak complex. “We hebben te maken met verschillende talen, culturen en leefomstandigheden. In de goudvelden en het binnenland wonen gemeenschappen die soms weinig contact hebben met de rest van het land.”

Om die groepen te bereiken, werkt Soroptimist aan voorlichtingsmateriaal in voor betrokkenen begrijpelijke en verstaanbare taal. Filmpjes en educatieve content worden vertaald naar onder meer het Trio, Wayana, Saramaccaans en Aucaans.

Echter, dat traject bleek uitdagender dan aanvankelijk gedacht. “Pas dan ontdek je hoeveel je nog moet leren over je eigen land”, zegt Morpurgo. Via netwerken en samenwerkingen met organisaties die actief zijn in het binnenland, werden vertalers gevonden en werd het materiaal aangepast. “Het laat zien dat je dit soort werk niet alleen kunt doen. Je moet samenwerken, schakelen en blijven communiceren.”

Een belangrijke motor achter de campagne is Soroptimist-lid Varida Haarloo. Zij nam het initiatief om jongeren via visuele en toegankelijke middelen te bereiken, zoals korte video’s en posters. “Ik kon dit niet alleen. Je hebt mensen nodig voor de inhoud, maar ook voor de vertaling naar iets dat jongeren begrijpen en interessant vinden.”

Volgens haar ligt de uitdaging vooral in het kiezen van de juiste kanalen. “Welke jongere leest nog de krant of kijkt televisie? Het gaat tegenwoordig via social media zoals TikTok en Instagram.” Die realiteit vraagt om een andere manier van communiceren: sneller, directer en visueel aantrekkelijk.

(lees verder onder de )

Vanuit links: medisch student Shayal Sewram, dermatoloog Karin Sewpersad en medisch directeur Soenitadevi Nannan Panday Gopisingh.

Jongeren bereiken met jongeren

De stichting Suriname Preventive Health Initiative die bestaat uit bijna dertig medische studenten die zich naast hun studie vrijwillig inzetten, speelt hierin een sleutelrol. Vicevoorzitter Shayal Sewram vertelt dat de stichting, ondanks haar jonge bestaan, al een groot bereik heeft opgebouwd. “We hebben inmiddels meer dan duizend leerlingen op muloscholen voorlichting gegeven”, geeft hij aan.

De aanpak is bewust interactief. In plaats van eenrichtingsverkeer wordt gewerkt met video’s, groepsopdrachten en quizzen. “Na elke video doen we een quiz. Leerlingen werken samen en bespreken de antwoorden. Zo blijft de informatie beter hangen.”

Volgens Sewram hebben jongeren vaak wel vragen, maar ontbreekt een veilige omgeving om die te stellen. “Het is voor veel jongeren moeilijk om met hun ouders over seks te praten. Daarom leggen wij ook nadruk op het zoeken van hulp. Als iemand klachten heeft of ergens onzeker over is, moet diegene weten waar hij of zij terechtkan.”

Belangrijk is ook de benadering zonder oordeel. “Als iemand een soa krijgt, betekent dat niet dat die persoon minderwaardig is. We willen juist dat jongeren elkaar ondersteunen en stimuleren om hulp te zoeken.”

Morpurgo noemt deze aanpak “van grote waarde”. “Het is een praktische leerschool. De studenten staan dicht bij de doelgroep en spreken dezelfde taal. Dat maakt hun boodschap krachtig.”

Sleutel tot preventie

Hoewel de betrokken organisaties duidelijke plannen hebben, blijft financiering een uitdaging. Voorlichting in het binnenland en in kwetsbare wijken vraagt om middelen, logistiek en menskracht.

“Het is voor veel jongeren moeilijk om met hun ouders over seks te praten. Daarom leggen wij ook nadruk op het zoeken van hulp”Medisch student Shayal Sewram

Soroptimist onderzoekt daarom mogelijkheden voor sponsoring en samenwerking met internationale partners. Toch blijft de kern van de aanpak onveranderd: de boodschap moet dichtbij mensen worden gebracht. Morpurgo: “Je moet naar de mensen toe. Niet iedereen vindt vanzelf de weg naar de zorg.”

De samenwerking tussen artsen, maatschappelijke organisaties en jonge medische studenten laat zien dat gezondheidsproblemen niet alleen in ziekenhuizen worden opgelost. Vaak begint verandering in de klas, in de buurt of via een scherm op een telefoon. Daar, waar informatie toegankelijk wordt en gesprekken op gang komen, ligt volgens hen de sleutel tot echte preventie.

Bij de dienst Dermatologie aan de Tourtonnelaan kunnen burgers worden getest op onder meer soa’s en hiv.