TWEE RECHTSSYSTEMEN IN SURINAME: BURGER VERSUS POLITICUS

door

In Suriname is het duidelijk dat niet voor elke burger, dezelfde regels gelden. Er bestaan duidelijk twee systemen naast elkaar: één voor de gewone burger en één voor de politieke ambtsdrager. Die discussie kreeg recent opnieuw voeding tijdens de strategische dialoogsessie van de Vereniging Surinaams Bedrijfsleven (VSB), waar econoom en IMF-adviseur Karel Eckhorst, pleitte voor stevige institutionele hervormingen om transparantie en goed bestuur, structureel te verankeren.
Eckhorst waarschuwde dat het huidige systeem onvoldoende robuust is om politieke wisselingen zonder verlies van continuïteit in governance te doorstaan. Hij stelde onomwonden, dat toezichtmechanismen in de praktijk vaak verzwakken of zelfs verdwijnen bij regeringswissels, waardoor integriteits- en transparantie-inspanningen geen duurzame verankering kennen. Zijn voorstel om minimale normen rond transparantie en integriteit grondwettelijk vast te leggen, raakt daarmee een gevoelige, maar fundamentele kern van de rechtsstaat: hoe voorkomen we dat bestuur afhankelijk wordt van politieke willekeur?
Op zichzelf is dat geen revolutionaire gedachte. De idee dat essentiële governance-principes boven de politieke waan van de dag moeten staan, sluit aan bij de manier waarop begrotingsregels al langer een zekere mate van juridische verankering kennen. Maar de echte controverse schuilt in een ander voorstel van Eckhorst: de herziening van het wettelijke mechanisme van de ‘in staat van beschuldigingstelling’ van ministers.
Volgens hem zou dit instrument, in zijn huidige vorm, beter uit de bestaande regeling kunnen worden gehaald, zodat ministers primair via politieke en bestuurlijke verantwoordingsmechanismen worden aangesproken. Met andere woorden: minder juridische drukmiddelen, meer institutionele en transparante controle.
Dat klinkt op het eerste gezicht als een moderniseringsslag richting efficiënter bestuur. Toch roept het tegelijk een fundamentele vraag op: wat gebeurt er met de balans tussen politieke verantwoordelijkheid en juridische aansprakelijkheid, wanneer het zwaarste controle-instrument wordt afgezwakt of verwijderd? In een context waar vertrouwen in instituties al broos is, kan zo’n verschuiving ook gezien worden als een stap weg van afdwingbare verantwoordelijkheid.
Wij van Keerpunt zijn het eens met het betoog van Eckhorst over institutionele versterking en transparantie. En dat is niet onlogisch. Het probleem in Suriname is niet het gebrek aan regels, maar de selectieve toepassing ervan. Integriteitsdossiers die vertraging oplopen bij politieke wissels, toezichtstructuren die afhankelijk blijken van zittende machthebbers, en benoemingen die vaker langs politieke dan langs professionele lijnen lijken te verlopen, voeden het beeld van een systeem dat buigzaam is wanneer het niet zou mogen buigen.
Juist daarom schuurt de discussie over het schrappen of herzien van het middel van ‘in staat van beschuldigingstelling’. Want waar eindigt vereenvoudiging van governance en waar begint het uithollen van accountability? In een ideale rechtsstaat is politiek vertrouwen niet voldoende; er is ook een juridisch vangnet nodig dat niet afhankelijk is van politieke goodwill.Eckhorst benadrukte daarnaast het belang van onafhankelijke benoemingsprocedures voor sleutelposities binnen het openbaar bestuur en staatsbedrijven, zoals de Belastingdienst en de Rekenkamer. Ook daar is de diagnose herkenbaar: zolang benoemingen niet structureel worden losgekoppeld van politieke invloed, blijft institutionele versterking kwetsbaar en tijdelijk.
De kern van het debat is dus niet of Suriname hervormingen nodig heeft, maar welke hervormingen daadwerkelijk leiden tot minder politieke willekeur en meer gelijkheid voor de wet. Want een systeem waarin transparantie alleen bestaat zolang het politiek uitkomt, is geen robuust systeem, maar een fragiele constructie die telkens opnieuw wordt getest bij elke machtswissel.
Uiteindelijk blijft de huidige realiteit overeind: een rechtsstaat wordt niet sterker door minder verantwoordelijkheid, maar door consequent toegepaste verantwoordelijkheid. En precies daar zal elke hervorming, hoe goed bedoeld ook, op worden beoordeeld.
The post TWEE RECHTSSYSTEMEN IN SURINAME: BURGER VERSUS POLITICUS ..