Tragedie Tamansarie geen toeval

door

HET BLOEDBAD TE Tamansarie in Commewijne zondagochtend heeft Suriname geschokt tot in het diepst van zijn vezels. Negen levens zijn op een afschuwelijke manier verloren gegaan door de handelingen van een man die kampte met psychische problemen. De reflex is bekend: afschuw, medeleven, verklaringen, beloftes. Maar wie eerlijk durft te kijken, weet dat dit drama niet uit het niets kwam.

Het is –zonder bij dit incident een schuldige te zoeken– het voorspelbare resultaat van decennia structurele verwaarlozing van de mentale gezondheidszorg door opeenvolgende regeringen. Vrijwel dagelijks zijn er in de binnenstad en op andere plaatsen in het land incidenten (gelukkig van minder ernstige aard) met dak- en thuislozen die mentale zorg behoeven.

Mentale zorg is de afgelopen jaren in Suriname niet een echte prioriteit geweest. Niet in beleid, niet in begrotingen en zeker niet in uitvoering. Instituten die ooit een vangnet boden, zoals het Bureau voor Dak- en Thuislozen, zijn een stille dood gestorven. Niet omdat de nood verdwenen was, maar omdat financiële ondersteuning vanuit de staat consequent geen prioriteit genoot. Het gevolg is zichtbaar op straat: een groeiende groep zwervers, van wie een aanzienlijk deel kampt met ernstige psychische problemen, volledig aan hun lot overgelaten.

Alleen bij grote internationale evenementen of bij hoog buitenlands bezoek, zoals onlangs tijdens het staatsbezoek van de koning van Nederland is er wat aandacht, in die zin dat ze van de straat worden verwijderd en ergens weggestopt, totdat de gasten zijn vertrokken. NGO’s en particuliere organisaties die de afgelopen periode nog enige hulp proberen te bieden, moeten structureel bedelen om subsidie. Projecten draaien op korte termijnfinanciering, vrijwilligers en overbelasting. Veel van deze organisaties zijn chronisch onderbemensd en kunnen de toenemende druk nauwelijks aan. Dat noemen we geen zorgsysteem; dat is crisismanagement op goed geluk.

Ook slachtofferhulp en de aanpak van huiselijk geweld waarbij mentale problemen vaak de bron zijn laten schrijnend veel te wensen over. Meldingen worden gemist, signalen niet opgevolgd, gezinnen aan hun lot overgelaten tot het escaleert. Pas als het onherstelbare is gebeurd, komen instanties in beweging. Dat is geen preventie, dat is falen.

Dat gezondheidsminister André Misiekaba na zijn aantreden stelde dat mentale gezondheidszorg prioriteit moet zijn, klinkt goed. Maar woorden alleen leggen geen zoden aan de dijk. Beleidsnota’s en -voornemens zonder budget zijn niets meer dan lippendienst. Voor uitvoering is geld nodig, structurele financiering, goed opgeleid personeel en duidelijke verantwoordelijkheden. Zonder dat blijft “prioriteit” een hol begrip.

Hulpverlener in de mentale zorg Henk Amstelveen verwoordt het treffend: “We moeten lessen trekken. We kunnen niet steeds pas achteraf reageren. We moeten eerder signaleren en begeleiden.” Dat vereist een samenhangend systeem waarin zorg, politie, onderwijs en sociale diensten samenwerken en waarin signalen serieus worden genomen voordat ze ontsporen.

Suriname heeft dringend behoefte aan helder, bindend beleid voor mentale gezondheidszorg en huiselijk geweld, gedragen door politieke wil en structurele middelen. Gebeurt dat niet, dan zal het land zich blijven voortslepen van incident naar incident, van tragedie naar tragedie. Niet omdat het onvermijdelijk is, maar omdat politieke keuzes uitblijven. En dat is misschien wel het meest pijnlijke inzicht van alles.