Theatermaker kiest voor verhaal van Papa Koenders

Journalist en theatermaker Rahan Stuart heeft bewust gekozen voor het verhaal van Papa Koenders. Toen hij bijna 35 jaar geleden nog in Suriname woonde, had hij wel van de naam gehoord, maar zich er nooit verder in verdiept. “Ik stelde geen vragen over wie de man was en wat hij precies deed,” zegt hij in gesprek met Suriname suriname.
Stuart hield zich in Suriname al bezig met het Sranan Tongo, onder meer tijdens zijn werk bij Radio Boskopu. In Nederland is hij zich in de loop der jaren intensiever gaan verdiepen in de taal. Hij volgt actief de ontwikkelingen rond de geschiedenis, de schrijfwijze en de actuele discussie over de derde resolutie van het Sranantongo.
Rond 2017 verscheen het boek Op zoek naar Papa Koenders. Daaruit bleek dat Koenders het als zijn missie zag om het Sranantongo te verheffen. Hij ontpopte zich als activist en vond dat de taal een prominente plaats in de samenleving verdiende.
Koenders was ervan overtuigd dat het Sranantongo niet alleen als vak, maar zelfs als voertaal op school moest worden ingevoerd. Ook meende hij dat Afro-Surinamers hun taal beter moesten beheersen om hun positie in het koloniale Suriname te begrijpen en daar bewust naar te handelen. Stuart plaatst daar kanttekeningen bij, maar voelt zich wel gesterkt door Koenders’ activisme.
“Zijn inzet sterkte mij in mijn missie om het Sranantongo de plek te geven die het verdient. Zeker negentig procent van de Surinaamse samenleving verstaat en spreekt de taal, hoe gebrekkig soms ook. Maar als het gaat om schrijven, ligt dat anders. We schrijven ons eigen Sranan over het algemeen slecht. Iedereen hanteert zijn eigen spelling, terwijl de taal officieel is erkend door de Surinaamse overheid,” aldus Stuart.
Volgens hem kan men dat de Sranansma niet kwalijk nemen, omdat de taal nooit structureel op school is onderwezen. Koenders sprak in dat verband over “twee halve talen”: het Nederlands en het Sranantongo.
Voor Stuart vormde dit alles de aanleiding om via theater aandacht te vragen voor deze kwestie. “Het gaat om geschiedenis, cultuur en bewustwording. Taal is cultuur, maar taal is ook politiek.” Van 2 tot en met 7 maart 2026 brengen NAKS en Stichting Gilbert de theaterproductie ‘Papa Koenders: Mi Tongo Tru’ op de planken.
De productie stelt de vraag wat je doet als je moedertaal wordt vernederd, wanneer die taal wordt afgedaan als gebrabbel en ongeschikt voor poëzie, literatuur of theater in de traditie van bijvoorbeeld William Shakespeare. Voor Koenders lag daarin juist de uitdaging. Het vertalen van Shakespeare betekende voor hem niet het letterlijk omzetten van teksten, maar het hertalen van universele gevoelens als liefde, haat en overwinning.
Julius Gustaaf Arnout Koenders (Paramaribo, 1 maart 1886 – 17 november 1957) was een uitgesproken Sranantongo-activist. Als kleinzoon van tot slaaf gemaakten werd hij onderwijzer. Ondanks kritiek van witte en lichtgekleurde collega’s, die hem niet volledig bevoegd achtten, stond hij voor de klas. Zijn ideaal was onderwijs in het Sranantongo, te beginnen op de basisschool.
Met zijn activisme startte hij het maandblad Foetoe-Boi (1946–1956), vrij vertaald ‘loopjongen’. Hij wilde de loopjongen zijn van zijn moedertaal, die volgens hem essentieel was voor Creoolse kinderen om hun geschiedenis en maatschappelijke positie te begrijpen.
Koenders wordt vaak genoemd naast Anton de Kom als nationalist die het Nederlands kolonialisme ter discussie stelde. Hij beïnvloedde onder anderen politicus en nationalist Eddy Bruma en dichters Trefossa (Henri de Ziel) en Michaël Slory.
De 75 minuten durende monoloog wordt vertolkt door acteur Maikel van Hetten, bekend van Jouw Mooie Kapitein (2013) en De Blankofficier (2022). Het script is geschreven door Rahan Stuart. De voorstellingen vinden plaats in het NAKS-centrum aan de J.R. Thomsonstraat 8 in Paramaribo.
The post Theatermaker kiest voor verhaal van Papa Koenders appeared first on Suriname suriname.