‘Suriname is geen moeilijk land’

door

Toenemende illegaliteit en criminaliteit in bos Frans-Guyana en Suriname

Juan praat graag over zijn werk in de bossen van Frans-Guyana waar hij illegaal naar goud zoekt. Terwijl hij gefixeerd kijkt naar de bossen aan de overkant bij Antonio do Brinco, vertelt hij niets te verliezen te hebben. “Alles van me zit hier. Ik maak geld, ik ben hier. Ik verlies, ik ben hier. In Brazilië is er niets voor mij.” Het is deze vastberadenheid waarmee de Franse gendarmerie en het arrestatieteam te maken krijgen bij hun pogingen illegale goudzoekers uit het Frans-Guyanese bos te verwijderen.

Tekst Euritha Tjan A Way

Beeld Franse gendarmerie & Euritha Tjan A Way

Benoit Bron werkt al 26 jaar bij de gendarmerie. Hij heeft de goudkoorts in al haar facetten meegemaakt. “Het klopt dat we de afgelopen tijd harder optreden. Het aantal Brazilianen dat in het bos werkt neemt toe en daarmee ook de schade aan het milieu en aan mensen. Kwik is gevaarlijk”, zegt Bron, die deels behoort tot de Alukustam, tegen de Ware Tijd. De conversatie is in het Sranantongo.

Bendes

Volgens Juan is de gendarmerie ook ‘s avonds actief. “Ze dragen grote zoeklichten op hun hoofd en zoeken naar garimpeiros.” Echter, volgens Bron is dat een apart team – “een soort A-team zoals Suriname had – dat op zoek is naar bendes die verantwoordelijk zijn voor veel criminele daden in het bos. “We zien dat er bendes actief zijn die de Braziliaanse goudzoekers afpersen voor zogenaamde bescherming. Soms ontstaat rivaliteit tussen deze bendes en gaan dingen fout. We hebben ze in Frans-Guyana gezien, maar ze zullen ongetwijfeld ook in Suriname zitten; het is een kleine oversteek”, verklaart Benoit.

Dit wordt onderschreven door uitspraken van minister Harish Monorath van Justitie en Politie en ook Ronny Asabina van de BEP-fractie in De Nationale Assemblee. Zij benadrukten dat snelle, gezamenlijke actie van regering en parlement noodzakelijk is om (verdere) escalatie in het achterland te voorkomen.

‘De goudzoekers zien wanneer we patrouilleren met de Surinaamse politie. Dan doen ze niets. Maar zodra we weg zijn, gaat het door.’ – Benoit Bron

Het gesprek met Benoit vindt trouwens plaats in Maripasoula, waar de gendarmerie een kantoor heeft, net naast de rivier. Het is niet te vergelijken met de uitrusting van de Surinaamse politie in Antonio do Brinco, net aan de overkant. De gendarmerie heeft auto’s met vierwielaandrijving, boten en een eigen tankstation op het terrein. De Surinaamse politie, schuin aan de overkant, heeft geen eigen boot en gelimiteerd benzine. Ze is eigenlijk vleugellam. Ook een ATV heeft ze niet.

Vaker beroofd

Dat zegt ook baas Remy, die een goudkamp runt op een half uur ATV-rijden vanaf de waterkant aan de voorkant van Benzdorp in Sipaliwini. “We zijn hier vaker beroofd. In december bijvoorbeeld is dat ook gebeurd. Een groep mannen viel aan vanuit het bos. We denken dat ze wachten om te zien wanneer we de mat zullen weghalen en dan vallen ze aan.”

De mat verwijst naar een op een mat gelijkend stuk textiel waarover water met aarde wordt geloosd. Op de mat zit kwik waaraan het goud zich hecht. Om de zoveel tijd wordt de mat opgehaald om het goud te verzamelen. “Dat doen we om de drie weken, soms langer. Dan is het betaaldag en iedereen krijgt zijn deel. We hadden die ochtend net de mat opgehaald.”

Baas Remy zegt dat de rovers alles hebben meegenomen. “Ze stelen niet alleen goud, maar ook geld, telefoons, kleren, eten, alles wat ze kunnen vinden.”

Volgens hem weten de groepen ook dat de Surinaamse politie weinig mobiel is, want ze bleven ruim elf uur in het kamp plunderen en eten. “Ik heb de politie niet gebeld. De jongens kwamen met meer dan vijf mannen met zware wapens. Op de post zitten er maar drie agenten en ze hebben geen zware wapens. Het zou geen zin hebben. Ook is de afstand is groot”, motiveert hij zijn besluit om de politie niet te bellen.

Starlink-internet

Volgens hem maken criminelen in het bos ook gebruik van het Starlink-internet om onderling te communiceren. En warempel, het internet boven in het kamp is razendsnel. De schotels die er zijn geplaatst bieden een breed bereik.

Volgens Bron zijn de Braziliaanse goudzoekers ook inventiever geworden. “Ze investeren door mensen op de loer te plaatsen. We komen soms bij een kamp aan dat haastig is verlaten. Als we in het bos lopen, zien we dan het materiaal verspreid liggen; dat steken we gelijk in brand.”

Juan kijkt tijdens het gesprek vaker op zijn horloge. “Gisteren, toen we in het bos waren, kwam de gendarmerie een inval doen. Eén van mijn mannen is daarna niet teruggekomen. Ik denk dat ze hem hebben gepakt en naar Cayenne hebben gestuurd. Maar misschien is hij ook verdwaald in het bos.”

Bron zegt dat wie in het bos wordt aangetroffen, direct gevangen wordt genomen. Juan ontkent dat. “Ik ken mensen die een waarschuwing hebben gehad. Maar als ze je weer zien, brengen ze je weg en zetten ze je uit naar Brazilië.”

Bron klinkt gefrustreerd wanneer hij zegt dat de Brazilianen in de goudvelden niet van ophouden weten. “We hebben sommigen eruit gezet en ze kwamen terug. We pakten ze toen opnieuw op. In Suriname kunnen ze makkelijk aan de bak en veel geld verdienen. Dat kan in Brazilië niet.”

Gezamenlijke patrouilles

In veel landen in Zuid-Amerika, zoals Peru, Colombia en Venezuela, is er sprake van georganiseerde misdaad die goudoperaties runnen om criminele activiteiten te financieren. Lokale bewoners worden dan verdreven of gedwongen om mee te doen. Dat zijn Bron en baas Remy nog niet tegengekomen.

Bron: “Er zijn Brazilianen die goud komen zoeken en anderen die komen roven en crimineel actief zijn.” Volgens baas Remy zijn het lokalen en Brazilianen die samen optrekken en goudoperaties aanvallen. “Ik verwacht dat het weer zal gebeuren. Dan zal ik genoodzaakt zijn om voor mijn eigen beveiliging te betalen”, klinkt het nuchter.

Bron bevestigt dat er gezamenlijke patrouilles zijn met de Surinaamse politie. “Soms doen we dat langs de oever en letten we op boten die misschien illegaal zullen mijnen aan de Franse kant. We gaan de Surinaamse en Franse bossen niet in.”

Hij benadrukt blij te zijn met de samenwerking. “Want als we de Brazilianen willen opsporen voor criminele activiteiten, steken ze over naar Suriname. Dan helpt de Surinaamse politie ons om ze te pakken. Dus zonder haar zou het erger zijn.”

Ook op de rivier vinden patrouilles plaats. “Recent hebben we daarbij een boot aangehouden met een wapen en vierhonderd patronen. Ook drugs worden aangetroffen in de goudvelden.” Toch hebben deze patrouilles maar minimaal effect. “De goudzoekers zien wanneer we patrouilleren met de Surinaamse politie. Dan doen ze niets. Maar zodra we weg zijn, gaat het door.”

Geen controle

Illegale Brazilianen zeggen in gesprek met de Ware Tijd dat ze geen last hebben van de politiepost te Stolkertsijver. “Ze hebben me eens gevraagd naar papieren toen ik naar Paramaribo ging. Ik heb gezegd: ‘ik heb geen papieren. Ik heb wel geld’. Toen mocht ik door”, zegt één van hen breedlachend.

‘Ze hebben me eens gevraagd naar papieren toen ik naar Paramaribo ging. Ik heb gezegd: ‘ik heb geen papieren. Ik heb wel geld’. Toen mocht ik door.’ – Illegale Braziliaanse goudzoeker

Uit de gesprekken blijkt ook dat ze gevonden goud niet altijd in Antonio do Brinco verkopen. “Soms gaan we naar Paramaribo met het vliegtuig vanuit Lawa Tabiki. Dan is er geen enkele controle op wat we binnenbrengen. Suriname is geen moeilijk land”, zegt één terwijl hij weifelend zijn hoofd schudt.

Juan is nu illegaal in het land omdat zijn verblijfsvergunning is vervallen. “Ik ga binnenkort via Oyapoque naar Brazilië en dan kom ik met het vliegtuig terug. Dan word ik weer legaal toegelaten in Suriname.” Oyapoque is een grensstad in het oosten van Frans-Guyana. Vaak wordt die bereikt per boot via zee.

Enkele uren na het gesprek, waarbij Juan bezorgd wegliep, is hij in opperbeste stemming terug. “A man fu mi, a kon baka. A no ben lasi. A ben go kibri gi den Fransman”, zegt hij uitgelaten. Tijd voor een pilsje. Samen met zijn arbeider proost hij op een goede afloop.-.

Benoit Bron is al 26 jaar werkzaam als lid van de Frans-Guyanese gendarmerie. Hij zegt dat het aantal illegale goudzoekers in het Frans-Guyanese bos toeneemt.-.