SURINAME, EEN LAND OP WEG NAAR ZELFVERNIETIGING

door

Suriname wordt te vaak neergezet als een land dat pech heeft gehad, alsof omstandigheden ons hebben ingehaald en externe krachten ons klein hebben gehouden, maar wie eerlijk durft te kijken, ziet iets veel ongemakkelijkers en fundamentelers: Suriname is geen slachtoffer, Suriname is een land dat zichzelf langzaam van binnenuit uitholt en sloopt.
Niet omdat het Suriname ontbreekt aan rijkdom, niet omdat het ontbreekt aan talent en al helemaal niet omdat het ontbreekt aan kansen, maar omdat het morele kompas dat een samenleving richting en samenhang geeft, structureel is ingeruild voor eng eigenbelang, kortetermijndenken en een diepgewortelde cultuur, waarin slimheid te vaak wordt verward met het vermogen om het systeem te bespelen, in plaats van het te versterken.
Het contrast met landen als Singapore, Rwanda, Estland en Botswana, is daarom zo confronterend omdat zij, ondanks totaal verschillende achtergronden en omstandigheden, één fundamentele keuze hebben gemaakt, de staat is geen buit, maar een verantwoordelijkheid. Daar wordt macht niet gezien als toegang tot middelen, maar als plicht tot leveren, daar worden regels niet flexibel gemaakt voor wie dicht bij het vuur zit, maar juist bewaakt om iedereen te beschermen en daar is het besef doorgedrongen, dat echte ontwikkeling alleen mogelijk is wanneer het systeem het collectief dient en niet een kleine kring eromheen. Het zijn geen perfecte landen, maar het zijn landen die begrijpen dat vooruitgang begint bij discipline, transparantie en de bereidheid om het eigen gedrag en belang ondergeschikt te maken aan het grotere geheel.
In Suriname is precies het tegenovergestelde gegroeid en dat is geen toeval, maar het resultaat van decennialange politieke en maatschappelijke conditionering waarin de staat is gereduceerd tot een instrument van toegang. Toegang tot middelen, toegang tot posities, toegang tot invloed en daarmee toegang tot een systeem dat eerder wordt gebruikt dan opgebouwd. Politiek is daarmee verschoven van een verantwoordelijkheid naar een verdienmodel, van visie naar positionering, van bouwen aan een land naar het veiligstellen van een plek binnen het netwerk. Wat ooit een middel moest zijn om collectieve vooruitgang te organiseren, is verworden tot een mechanisme waarin het individu of de groep probeert te halen wat eruit te halen valt voordat de volgende aan de beurt is.
Daar bovenop komt een hardnekkige en gevaarlijke illusie die diep in de samenleving is verankerd, namelijk dat etniciteit bescherming biedt en dat politieke macht via de ‘eigen groep’ uiteindelijk zal leiden tot vooruitgang voor diezelfde groep. De geschiedenis heeft dit inmiddels keer op keer ontkracht. Elke etnische groep heeft haar leiders gehad, haar momenten van macht, haar vertegenwoordiging in de hoogste posities van het land en toch is er geen enkele groep die collectief zichtbaar vooruit is gegaan. Wat wel zichtbaar is, is dat binnen al die momenten van macht, steeds opnieuw een kleine kring heeft geprofiteerd, een inner circle van familie, vrienden en sponsoren die dicht genoeg bij het centrum zat om mee te delen. Niet de groep als geheel, niet het volk, maar een select gezelschap dat het systeem begreep en wist te misbruiken. De pijnlijke waarheid is dus dat etnische politiek geen ontwikkeling heeft gebracht, maar slechts heeft bepaald, wie er tijdelijk toegang kreeg tot dezelfde beperkte voordelen.
Intussen heeft deze dynamiek iets veel diepers veroorzaakt dan alleen slecht bestuur, namelijk een verschuiving in mentaliteit die zich door de hele samenleving heeft verspreid.
Een mentaliteit waarin eerlijkheid steeds vaker wordt gezien als naïef, waarin integriteit en deskundigheid geen vanzelfsprekendheid meer is maar een uitzondering en waarin succes te vaak wordt gekoppeld aan nabijheid tot macht in plaats van aan bijdrage, inzet of visie. Dat is het punt waarop een land niet alleen bestuurlijk begint te falen, maar moreel begint te desintegreren en precies daar bevindt Suriname zich vandaag. Want een land kan lange tijd functioneren met inefficiënt beleid, het kan zelfs periodes van corruptie overleven, maar geen enkel land kan duurzaam bestaan, wanneer het onderliggende morele fundament wegvalt en alles onderhandelbaar wordt.
Wat we dan krijgen, is wat we nu steeds duidelijker zien: schijnbestuur, schijnwelvaart een opeenstapeling van plannen zonder samenhang, ambities zonder fundament en projecten die losstaan van elke realiteit waarin ze zouden moeten functioneren. Er wordt gesproken over economische groei, over miljoenen passagiers, over olie- en gasinkomsten die het land zouden transformeren, maar zonder de institutionele kracht, de infrastructuur, de discipline en de betrouwbaarheid die nodig zijn om die ambities waar te maken. Het zijn verhalen die goed klinken voor de massa, maar niet landen in een systeem dat ze kan dragen en daarmee blijven het precies dat, sprookjes en luchtkastelen. Illusies die tijdelijk hoop geven, maar uiteindelijk de kloof met de werkelijkheid alleen maar groter maken.
Daarom is dit geen aanklacht uit frustratie, maar een waarschuwing uit inzicht en uit het hart. Want als deze koers wordt voortgezet, als eigenbelang structureel boven collectief belang blijft staan, als etnische gedragingen blijven domineren boven nationale visie en als de norm blijft dat je vooruitkomt door aansluiting in plaats van bijdrage, dan is de uitkomst geen geleidelijke achteruitgang meer, maar daadwerkelijke ontwrichting.
Dan ontstaat een land waarin instituties verder afbrokkelen, waarin vertrouwen definitief verdwijnt, waarin jongeren massaal hun toekomst elders zoeken en waarin kansen die uniek zijn voor Suriname, niet worden benut maar verspild. Dat is het pad waarop landen niet langzaam verarmen, maar uiteindelijk worden geruïneerd.
En het meest confronterende van alles is dat dit geen onvermijdelijk lot is, maar een keuze die willens en wetens elke dag op-nieuw wordt gemaakt, in politiek, in bestuur en in de samenleving zelf. Want verandering begint niet bij een nieuw gezicht of een andere coalitie, maar bij een fundamentele herijking van wat wij normaal vinden en wat wij accepteren. Het vraagt om de moed om eerlijk te erkennen dat het probleem dieper zit dan beleid alleen, dat het zit in het collectief gedrag, in normen en in de manier waarop wij succes, macht en verantwoordelijkheid definiëren. Pas wanneer die omslag wordt gemaakt, wanneer regels weer boven relaties staan en wanneer leiderschap opnieuw wordt begrepen als dienen in plaats van nemen, ontstaat er ruimte voor echte ontwikkeling.
Tot die tijd blijft Suriname wat het nu is: geen arm land, maar een land dat rijk is aan mogelijkheden en arm is geworden in moraal. En een land dat zijn moraal verliest, verliest uiteindelijk ook alles.
Romeo Stienstra
The post SURINAME, EEN LAND OP WEG NAAR ZELFVERNIETIGING ..