SURINAME BESTUURT ZICHZELF DE AFGROND IN

door

De recente uitspraken van de president, laten een schokkend beeld zien van hoe verantwoording en leiderschap in Suriname, momenteel worden opgevat. Wanneer een president publiekelijk aangeeft, niet wakker te liggen van kritiek uit de samenleving en daarnaast stelt dat zij geen beloftes heeft gedaan, is dat een onthulling over de manier waarop het land wordt bestuurd: zonder verantwoordelijkheidsgevoel, zonder verplichting tot uitleg en zonder respect voor het mandaat van het volk. Als iemand die jarenlang verantwoordelijk was voor honderden passagiers, begrijp ik als geen ander dat verantwoordelijkheid geen keuze is, maar een plicht. Bestuur is net zo’n plicht.
Het presidentschap wordt niet verkregen door sympathie of het voldoen aan politieke symboliek. Een president wordt gekozen op basis van plannen, programma’s en richting. Elke campagne is een belofte. Elk verkiezingsprogramma is een belofte. Elk debat waarin wordt aangegeven wat men anders gaat doen dan voorgangers, is een belofte. Wie achteraf zegt niets te hebben beloofd, geeft aan dat hij of zij aan niemand iets verschuldigd is. Dan wordt elke beslissing een gok: als het lukt, mooi meegenomen; als het mislukt, jammer. Dat is geen leiderschap, dat is minachting van het volk.
Kritiek, zeker onderbouwde kritiek met feiten, cijfers en analyses, is geen aanval. Als ex-piloot van de SLM, weet ik hoe cruciaal tijdig bijsturen is. Een klein technisch probleem kan, als het genegeerd wordt, leiden tot een ramp. Zo is het ook in bestuur en beleid: het negeren van kritische signalen ondermijnt de samenleving. Wie kritiek irrelevant noemt, bestuurt los van het volk dat hem of haar het mandaat heeft gegeven. Dat is geen teken van kracht, maar van kwetsbaarheid. Hetzelfde geldt voor een gesloten bestuursstijl: standvastig lijken kan aantrekkelijk klinken, maar op lange termijn verzwakt het vertrouwen, ondermijnt het instituties en opent het de deur naar bestuurlijke ontwrichting.
Aanvankelijk schreef ik om te sturen en bij te dragen aan oplossingen. Mijn analyses waren bedoeld om fouten te voorkomen, vooral in dossiers waar ik inhoudelijk kennis van heb, zoals de luchtvaart. Maar als de president publiekelijk aangeeft dat kritiek haar niets doet, verandert het karakter van mijn schrijven. Het wordt een principiële beoordeling, een vastlegging van structurele falen, want advisering is dan niet langer effectief.
De huidige coalitie bestuurt Suriname zonder coherent vijfjarenplan, zonder serieus regeerakkoord en zonder duidelijke koers. Direct na de verkiezingen verscheen een document met een A4 vol algemene voornemens. Dat is geen beleid, geen richting, maar een optelsom van losse zinnen. Suriname wordt hierdoor ad-hoc bestuurd, per dag en per moment, op basis van achterkamerovereenkomsten, partijbelangen en politieke ruilhandel. Ondertussen horen we politici zeggen dat het volk ‘nog drie jaar moet volhouden’, tot de olie- en gasinkomsten binnenstromen. Dit is een gevaarlijke gok: men rekent erop dat geld het gebrek aan goed bestuur zal maskeren, terwijl instituties verder worden uitgehold.
De werking van De Nationale Assemblee versterkt dit probleem. Een voorzitter hoort boven partijen te staan en orde, procedure en gelijkheid te bewaken. Wanneer hij zich persoonlijk mengt in discussies, oppositieleden selectief onderbreekt en het reglement willekeurig toepast, ondermijnt hij het hele instituut. Parlementaire democratie verandert dan in theater. Dit is een alarmsignaal dat niet genegeerd mag worden.
Dit is geen tegenstelling tussen regering en oppositie. Voor mij als ex-piloot en waarnemer, zijn alle 51 assembleeleden onderdeel van hetzelfde structurele probleem. De meeste partijen die nu in de assemblee zitten, hebben de afgelopen vijftig jaar het land bestuurd. Het resultaat zien we dagelijks: Suriname is niet kapotgegaan door gebrek aan middelen, maar door karakter, wanbestuur, institutionele sabotage, etnische politiek en vriendjespolitiek. Tien jaar NDP heeft het land moreel, economisch en institutioneel gesloopt. Daarna kwam een nieuwe combinatie die zogenaamd corrigeerde, maar in feite slechts voortborduurde op bestaande patronen. Nu, acht maanden na de verkiezingen, zien we hetzelfde gebeuren: misleiding, uitstel, ondoorzichtigheid, het wegwuiven van kritiek en handelen alsof verantwoording optioneel is.
De situatie bij de SLM illustreert dit alles pijnlijk duidelijk. Mijn analyses waren bedoeld om het bedrijf te sturen en structureel te herstellen, zeker nadat de president beloofde dat politieke inmenging uit de SLM zou worden geknipt. Dit was een kernvoorwaarde voor een gezonde oplossing. Maar niets van dit alles gebeurde. Politieke invloed bleef, signalen bevestigden dat ontkoppeling nooit de bedoeling was. Praten over een ‘herstart’ van de SLM is daarom een illusie.
De SLM kampt met vier kernproblemen die structureel herstel onmogelijk maken. Ten eerste: politieke inmenging. Het bedrijf wordt niet geleid als commerciële entiteit, maar als politiek instrument, met benoemingen, belangen en loyaliteiten. Ten tweede: overtollig personeel, ver boven internationaal aanvaarde standaarden. Een luchtvaartmaatschappij kan niet efficiënt opereren met een disproportioneel personeelsbestand. Ten derde: de buitensporige macht van de vakbond. Een vakbond hoort werknemers te beschermen, niet de bedrijfsvoering te gijzelen. Strategische beslissingen worden geblokkeerd, waardoor gezonde bedrijfsvoering onmogelijk is. Ten vierde: de megaschuld. Tien jaar lang geen jaarverslagen, geen transparantie. Tot dusver bekend: minimaal 160 miljoen USD, met een toename van minstens 2 miljoen USD per maand. Geld dat doorgestuurd wordt naar andere staatsbedrijven, waardoor investeringen worden belemmerd.
Een “herstart” zonder gelijktijdige oplossing van al deze vier kernproblemen is zinloos. Het is als een oud huis met een rotte fundering; een lik verf maakt het huis niet stabiel. De enige reële oplossing is een volledig nieuwe entiteit, een nieuwe luchtvaartmaatschappij in publiek-private samenwerking. Zo kunnen politieke inmenging, personeelsstructuur, vakbondsmacht en schuldenproblematiek gelijktijdig worden aangepakt. Een nieuwe entiteit betekent: zakelijke leiding zonder politieke bemoeienis, personeelsomvang volgens internationale standaarden, een nieuw sociaal contract met werknemers, en een schuldenvrije start waarbij kapitaal uitsluitend voor investeringen wordt gebruikt.
De situatie wordt nog verergerd door het niet-nakomen van beloften. De president zei dat de doorsluisconstructie van geld naar de SLM binnen drie maanden geregeld zou zijn. Acht maanden later is er geen besluit, geen uitleg, geen tekst of toelichting. Een quickscan bevestigde dat de situatie erger is dan vermoed, maar een definitief rapport en een go-no-go beslissing blijven uit. Dit roept vragen op over politieke belangen en achterliggende agenda’s. Transparantie ontbreekt, en het volk blijft met vragen achter.
Daarom gaat dit niet langer over advisering of zachte waarschuwingen. Het is een principiële beoordeling en een veroordeling van een bestuursstijl waarin beloften worden ontkend, kritiek irrelevant wordt genoemd, beleid ad-hoc wordt uitgevoerd, instituties worden omzeild, parlementaire orde wordt ondermijnd en het volk wordt gevraagd ‘nog drie jaar vol te houden’ totdat geld vanzelf komt. Suriname lijdt niet aan een tekort aan kansen, maar aan integer bestuur, karakter, verantwoordelijkheid en leiderschap.
Als ex-piloot weet ik dat de cockpit geen plaats is voor vrijblijvendheid en halfslachtig beleid. Iedere beslissing heeft gevolgen, soms direct, soms structureel. Zo ook in het bestuur van een land. Een mandaat zonder verantwoording is leeg. Wachten op olie en gas is geen strategie. Een oud bedrijf met rotte fundering, herstel je niet met cosmetische maatregelen. Alleen een fundamentele herstructurering kan structurele problemen oplossen.
Wij zullen blijven volgen. Waar de regering zwijgt, zullen vragen scherper worden. Waar men wegkijkt, zullen wij blijven benoemen en duiden. Niet om lastig te zijn, maar om te voorkomen dat Suriname opnieuw, met open ogen, dezelfde afgrond inloopt. Als ex-piloot en als burger voel ik me geroepen om te waarschuwen: leiderschap is een plicht, geen privilege, en verantwoordelijkheid kan niet optioneel zijn.
Romeo Stienstra
The post SURINAME BESTUURT ZICHZELF DE AFGROND IN ..