Strafrecht als intimidatie

HET IS EEN verontrustende ontwikkeling die zich al jaren in Suriname manifesteert: burgers die zich publiekelijk kritisch uitlaten over regeringsfunctionarissen of andere hooggeplaatste autoriteiten, worden op basis van het Wetboek van Strafrecht aangehouden wegens belediging, smaad of laster. Het patroon is inmiddels bekend. De politie grijpt in, de betrokkene wordt in verzekering gesteld, zit enkele dagen vast en wordt vervolgens zonder veel ruchtbaarheid weer vrijgelaten. Zulks met als kennelijk doel om kritiek te ontmoedigen. Van een inhoudelijke behandeling door een onafhankelijke rechter is het nog nooit gekomen, omdat het OM deze zaken gewoon niet voorbrengt.Deze werkwijze deed zich voor onder de regeringen-Bouterse en zette zich voort onder de regering-Santokhi. Het gevolg is een praktijk die moeilijk anders kan worden getypeerd dan als machtsvertoon met een intimiderend effect. Wie zich uitspreekt, loopt het risico op arrestatie. Ook al volgt er geen veroordeling, de boodschap is duidelijk: kritiek kan consequenties hebben.

Al geruime tijd wordt bepleit om belediging, smaad en laster uit het strafrecht te schrappen en over te hevelen naar het civiele recht, zoals in tal van andere landen is gebeurd

De aanhouding deze week van Rishanu Santokhi, zoon van ex-president Chandrikapersad Santokhi, past in dat bredere patroon. Hij werd bij aankomst op Zanderij aangehouden op basis van een aangifte van de procureur-generaal uit november 2024, wegens belediging, smaad en laster. De aangifte volgde op een radio-interview waarin hij forse beschuldigingen uitte aan het adres van zowel zijn vader als de procureur-generaal.Het zal niet verbazen als ook deze zaak het inmiddels vertrouwde verloop zal kennen: enkele dagen detentie en daarna invrijheidstelling, zonder dat een rechter zich inhoudelijk over de zaak uitspreekt. Daarmee blijft de kernvraag onbeantwoord: zijn de uitlatingen strafbaar of niet? Door die toetsing structureel te vermijden, wordt het strafrecht ingezet als drukmiddel in plaats van als instrument van rechtsvinding.

Dat de kwestie een familiaire dimensie heeft – een zoon die zijn vader publiekelijk beschuldigt – maakt het menselijk gezien pijnlijk. Voor de ex-president zal het ongetwijfeld een zware last zijn geweest dat zijn zoon hem openlijk bekritiseerde. Toch mag die persoonlijke tragiek het principiële vraagstuk niet vertroebelen. Het gaat hier om de verhouding tussen burger en staat, tussen vrijheid van meningsuiting en strafrechtelijke repressie.Al geruime tijd wordt bepleit om belediging, smaad en laster uit het strafrecht te schrappen en over te hevelen naar het civiele recht, zoals in tal van andere landen is gebeurd. In een democratische rechtsstaat hoort reputatieschade primair via civielrechtelijke weg te worden bestreden. Het strafrecht – met zijn zware middelen van arrestatie en detentie – dient terughoudend en proportioneel te worden ingezet, zeker wanneer het gaat om uitingen in het publieke debat.Kritiek op machthebbers, zelfs scherpe of ongefundeerde kritiek, is een onlosmakelijk onderdeel van een vrije samenleving. Onjuiste beschuldigingen kunnen via de rechter worden weerlegd en rechtgezet. Maar het herhaaldelijk inzetten van voorlopige hechtenis zonder vervolging wekt de schijn dat het niet om waarheidsvinding gaat, maar om afschrikking, intimidatie en machtsmisbruik.Het is tijd om deze praktijk kritisch tegen het licht te houden. Als Suriname zich wil profileren als een volwassen democratie, dan past daar een rechtscultuur bij waarin meningsverschillen niet met celdeuren worden beantwoord, maar met argumenten en onafhankelijke rechtspraak.

...