Slavernijverleden heeft gevolgen voor gezondheid nazaten

DEN HAAG — Het Nederlandse kabinet erkent op basis van nieuw wetenschappelijk onderzoek dat het slavernijverleden nog altijd doorwerkt in de mentale en fysieke gezondheid van nazaten en in de gezondheidszorg. Dat blijkt uit een studie van de Universiteit van Amsterdam die aan de Tweede Kamer is aangeboden.

De invloed van het slavernijverleden op de gezondheid van nazaten is geen abstract begrip, concluderen de onderzoekers, maar uit zich in concrete situaties binnen de gezondheidszorg en het dagelijkse leven. Het rapport beschrijft verschillende mechanismen die vandaag nog merkbaar zijn in de mentale en fysieke gezondheid van nazaten van tot slaaf gemaakte mensen.

“Volgens onderzoekers en geraadpleegde zorgdeskundigen stellen sommige nazaten medische hulp uit of vermijden zij contact met zorgverleners”

In de studie wordt geconcludeerd dat de trans-Atlantische slavernij en het koloniale verleden directe en indirecte gevolgen hebben voor de gezondheid van nazaten van tot slaaf gemaakte mensen en voor het functioneren van het zorgsysteem als geheel. Die doorwerking komt onder meer tot uiting in transgenerationeel trauma, chronische stress en wantrouwen tegenover het zorgsysteem, maar ook in sociaal-maatschappelijke omstandigheden waarin nazaten zich nog steeds bevinden.

Het onderzoek maakt deel uit van een bredere aanpak van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om de gevolgen van het slavernijverleden binnen zorg en welzijn zichtbaar te maken en aan te pakken. De onderzoekers adviseren om meer wetenschappelijk onderzoek te financieren, dat zorgprofessionals beter moeten worden opgeleid over de historische context en dat racisme en discriminatie binnen de zorg actief moeten worden bestreden. Ook wijzen zij op het grote kennistekort dat in Nederland bestaat over de relatie tussen het slavernijverleden en gezondheidsverschillen.

Eén van de meest genoemde effecten is wantrouwen tegenover de gezondheidszorg. Volgens onderzoekers en geraadpleegde zorgdeskundigen stellen sommige nazaten medische hulp uit of vermijden zij contact met zorgverleners. Dat wantrouwen hangt samen met historische ervaringen van ongelijkheid en met hedendaagse ervaringen van discriminatie en stereotypering. Hierdoor worden klachten soms pas in een later stadium behandeld, wat de kans op complicaties vergroot en de gezondheid negatief kan beïnvloeden.

Chronische stress

Daarnaast wijst het onderzoek op de langdurige invloed van trauma dat generaties overstijgt. Ervaringen van geweld, ontmenselijking en onderdrukking tijdens de slavernijperiode zijn volgens deskundigen via opvoeding, zelfbeeld en sociale verhoudingen doorgegeven.

Deze intergenerationele overdracht kan leiden tot chronische stress en mentale belasting bij latere generaties. Het rapport beschrijft hoe dergelijke mechanismen zowel beschermende strategieën als kwetsbaarheden hebben voortgebracht, maar in veel gevallen bijdragen aan psychische en lichamelijke klachten.

Ook op medisch niveau heeft het slavernijverleden gevolgen. Door de gedwongen scheiding van families tijdens de slavernij is over de genetische en medische familiegeschiedenis van veel nazaten weinig bekend. Voor artsen kan dit het moeilijker maken om erfelijke aandoeningen tijdig te herkennen of risico’s goed in te schatten. Het ontbreken van betrouwbare familiegegevens bemoeilijkt ook preventie en vroege diagnose en kan zo de kwaliteit van zorg beïnvloeden.

Binnen de zorgpraktijk zelf signaleren deskundigen bovendien dat stereotypen en misverstanden een rol blijven spelen. Sommige zorgverleners hanteren volgens het onderzoek nog impliciete aannames over zwarte patiënten, bijvoorbeeld over pijnbeleving of lichamelijke kenmerken. Zulke beelden kunnen van invloed zijn op de manier waarop klachten worden geïnterpreteerd en behandeld en versterken het wantrouwen dat bij sommige patiënten al bestaat.

Discriminatie binnen zorgsysteem

Het rapport plaatst deze voorbeelden in een bredere context van sociale en economische ongelijkheid en benadrukt dat de doorwerking van het slavernijverleden zich niet tot één domein beperkt. Volgens de onderzoekers is meer kennis nodig om gezondheidsverschillen beter te begrijpen en aan te pakken. Zij pleiten onder meer voor meer onderzoek, meer aandacht voor historische context in de opleiding van zorgprofessionals en actieve bestrijding van discriminatie binnen het zorgsysteem.

Om te komen tot concrete maatregelen start het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport volgende maand een denktank met nazaten van tot slaaf gemaakte mensen en andere deskundigen. Deze groep krijgt drie jaar de tijd om voorstellen te doen voor beleidsinterventies die de doorwerking van het slavernijverleden op gezondheid en welzijn moeten tegengaan en gelijkwaardigheid in de zorg bevorderen.

...