Serena Essed: ‘Hoogste tijd te werken aan hervorming rechterlijke macht en OM’

door

De roep om hervorming en modernisering van de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie (OM), schijnt breed te worden gedragen. Nadat het OM en het Hof van Justitie hun zorgen hadden geuit over voorgestelde amendementen, die op dat moment formeel nog niet bij De Nationale Assemblee (DNA) waren ingediend, sloten ook maatschappelijke organisaties, advocaten en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven zich bij het OM en het Hof aan.
Advocaat Serena Essed zegt dat alle actoren inmiddels tot het besef zijn gekomen, dat het de hoogste tijd is om verder te werken aan de modernisering en hervorming van de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie.
Essed stelt dat de vraag volgens haar niet langer is óf er veranderingen moeten komen, maar vooral, hoe die verandering moet worden ingericht. Zij wijst erop dat de wet op de inrichting van de rechterlijke macht, de Wet RIS, inmiddels zeer oud is. In de loop der jaren zijn volgens haar niet alleen interne wijzigingen noodzakelijk gebleken, maar zijn er ook nieuwe inzichten ontstaan door samenwerking met internationale rechtsprekende organisaties.
Een belangrijk onderdeel van de hervormingen is de mogelijke invoering van een derde rechterlijke instantie naast het Hof van Justitie. Volgens Essed is daarover nog geen definitieve keuze gemaakt. In de voorgestelde amendementen wordt volgens haar wel opgenomen dat er een derde, hoogste rechterlijke instantie komt, maar wordt nog niet bepaald of dit een Surinaamse instantie wordt of dat Suriname zich aansluit bij het Caribbean Court of Justice (CCJ). Essed vindt dat die keuze bij voorkeur nu moet worden gemaakt. Volgens haar is daarvoor voldoende informatie beschikbaar en vereist de invoering van een derde instantie een wijziging van de grondwet. Daarvoor is een tweederdemeerderheid nodig, wat volgens haar juist kan zorgen voor een breed politiek draagvlak. Tegelijkertijd begrijpt Essed de overweging om de definitieve keuze pas in een organieke wet vast te leggen. Zij wijst erop dat Suriname mogelijk op termijn klaar kan zijn om een volledig eigen hoogste rechterlijke instantie op te zetten. Toch zegt zij liever opnieuw de grondwet te wijzigen wanneer dat moment aanbreekt, dan het risico te nemen dat een belangrijke keuze later zonder dezelfde grondwettelijke waarborg, wordt gemaakt. Over de mogelijke aansluiting bij de CCJ zegt Essed dat daarvoor duidelijke randvoorwaarden moeten gelden. Het Surinaamse rechtssysteem, dat gebaseerd is op civil law, moet volgens haar volledig worden gerespecteerd. Ook moet de procedure in het Nederlands kunnen plaatsvinden en moet de rechtspraak toegankelijk blijven voor burgers en bedrijven. Volgens Essed heeft de CCJ zelf aangegeven, rekening te willen houden met de bijzondere positie van Suriname. Binnen het Caribisch Hof zou daarom een speciale Surinaamse kamer kunnen worden ingericht, waarin uitsluitend op basis van civil law en in het Nederlands recht wordt gesproken. Ook ondersteunend personeel zou Nederlands moeten kunnen spreken.
Een ander belangrijk punt is volgens Essed, de financiële onafhankelijkheid van het Hof. Zij stelt dat de CCJ door een eerder opgezet financieel fonds grotendeels zelfstandig kan functioneren en daardoor niet afhankelijk is van politieke partijen of afzonderlijke landen.
Naast de mogelijke invoering van een derde instantie, zijn er volgens Essed ook andere onderdelen van de voorgestelde hervormingen die zorgen oproepen. Zo noemt zij de verlaging van de leeftijdsgrens voor officieren van justitie. Volgens haar kan dit ertoe leiden, dat ervaren medewerkers die rond de 60 jaar zijn, verplicht met pensioen moeten gaan. Dat baart haar zorgen, omdat de rechterlijke organisatie en het OM volgens Essed, al met een groot capaciteitsprobleem kampen. De beperkte personele bezetting draagt volgens haar bij aan de lange duur van rechtszaken. Zij ziet daarom geen duidelijke reden om de leeftijdsgrens te verlagen en daarmee het personeelstekort mogelijk verder te vergroten.
Ook de voorgestelde samenstelling en bevoegdheden van het College van Bestuur binnen het OM, vormen volgens Essed een belangrijk aandachtspunt. Volgens haar liggen de problemen vooral bij de selectie en bevoegdheden van het college. “In de voorgenomen wijziging zien we dat het College leiding geeft aan het OM”, aldus Essed.
Volgens haar was het aanvankelijk de bedoeling dat een College van Bestuur, waarin onder anderen procureurs-generaal en andere deskundigen zitting zouden hebben, de procureur-generaal (PG) zou ondersteunen bij de uitvoering van diens werkzaamheden. Essed benadrukt, dat daarmee de vraag ontstaat, wie uiteindelijk de leiding over het OM heeft.
Ook de selectieprocedure voor de PG vindt zij van groot belang. Volgens Essed was eerder een uitgebreide selectieprocedure voorgesteld, om te waarborgen dat de persoon die uiteindelijk wordt benoemd deskundig, gedragen en voldoende bekend met de organisatie is. Die waarborgen zijn volgens haar geschrapt, waarna is bepaald dat de PG op advies van het Hof wordt benoemd. Essed vindt dat de selectieprocedure voldoende waarborgen moet bieden. Volgens haar moet kunnen worden verzekerd dat de persoon die wordt benoemd daadwerkelijk geschikt en gedragen is om leiding te geven aan de organisatie.
Ook de benoeming van de PG voor het leven of voor een bepaalde termijn is volgens Essed, een belangrijk discussiepunt. Zij wijst erop, dat het OM zelf heeft voorgesteld om niet langer voor het leven te benoemen, maar voor een termijn van zeven jaar. Tegelijkertijd waarschuwt zij voor politieke beïnvloeding, wanneer de benoeming aan termijnen wordt gekoppeld. “Ik denk dat wanneer je die beperkte termijnen hebt, dat het vereist dat je een bepaalde politieke volwassenheid moet hebben in dat land, waarbij de politiek begrijpt, dat je gewoon af moet blijven van die rechtelijke macht”, zegt Essed.
Volgens haar bestaat het risico dat politieke partijen proberen invloed uit te oefenen op de benoeming van een PG, juist omdat deze functionaris een belangrijke rol heeft bij beslissingen over vervolging. De onafhankelijkheid van de PG moet volgens Essed daarom te allen tijde worden gewaarborgd. Persoonlijk vindt zij het daarom veiliger om de PG voor het leven te benoemen, met duidelijke regels voor situaties waarin de functionaris niet langer in staat is, de functie uit te oefenen. Essed benadrukt dat verschillende politieke inzichten op zichzelf geen probleem vormen. “Op zich zijn verschillende voor inzichten wat mij betreft geen probleem, want daarom zijn we een democratie.” Volgens haar wordt het echter problematisch wanneer voorstellen onvoldoende zijn onderbouwd en onderzocht.
Zij vraagt zich af, of bij de voorgestelde wijzigingen voldoende is gekeken naar de praktische gevolgen voor de betrokken organisaties. Ook moet volgens haar worden nagegaan, of de voorgestelde oplossingen daadwerkelijk aansluiten bij de problemen waarmee de rechterlijke macht en het OM te maken hebben.
Essed pleit daarom voor een terugkeer naar de tekentafel en voor voortzetting van de dialoog met de instellingen die uiteindelijk met de wijzigingen moeten werken. Daarbij noemt zij onder meer het Hof van Justitie, de Rechterlijke Macht en de Orde van Advocaten. Volgens Essed heeft er wel overleg plaatsgevonden met verschillende actoren, maar is volgens haar onvoldoende naar hun inbreng geluisterd. “Men hoort, er was een populair gezegde, we nemen het mee”, zegt zij. Volgens haar blijft vervolgens onduidelijk, wat er daadwerkelijk met die opmerkingen gebeurt. Essed vindt daarom dat de dialoog moet worden voortgezet om tot een eindresultaat te komen dat voldoende draagvlak heeft. Volgens haar moet daarbij niet alleen worden gekeken naar de juridische wenselijkheid van de hervormingen, maar ook naar de praktische uitvoerbaarheid, de grondwettelijke kaders en de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en het OM.
The post Serena Essed: ‘Hoogste tijd te werken aan hervorming rechterlijke macht en OM’ ..