Schrijfster Astrid Roemer op 78-jarige leeftijd overleden

door

PARAMARIBO — De Surinaams-Nederlandse auteur Astrid Heligonda Roemer is donderdag overleden op 78-jarige leeftijd. Dat is vrijdag bevestigd door haar uitgeverij, diverse media en familieleden. Roemer woonde de laatste jaren van haar leven opnieuw in Suriname, waar zij verbleef in een appartement bij bejaardensoos De Mantel.

Roemer werd geboren op 27 april 1947 in Paramaribo en groeide uit tot een van de meest toonaangevende stemmen binnen de Nederlands-Caribische literatuur. Haar literaire loopbaan begon in 1970, maar brede bekendheid verwierf zij in 1982 met de roman Over de gekte van een vrouw. Dit werk wordt tot op heden beschouwd als een klassieker binnen zowel de feministische als de postkoloniale literatuur.

“Ook buiten Nederland en Suriname vond haar werk weerklank”

Literaire loopbaan

In haar oeuvre combineerde Roemer romans, poëzie, toneelteksten en essays. Terugkerende thema’s waren onder meer kolonialisme, identiteit, ras, gender en machtsverhoudingen. Haar stijl stond bekend als scherp en confronterend, waarbij persoonlijke ervaringen werden verweven met bredere maatschappelijke en historische contexten.

Voor haar werk ontving zij meerdere belangrijke onderscheidingen. In 2016 werd haar de P.C. Hooft-prijs toegekend voor haar gehele oeuvre. Vijf jaar later volgde de Prijs der Nederlandse Letteren, de hoogste literaire onderscheiding binnen het Nederlands taalgebied. Daarmee was Roemer de eerste schrijver uit Suriname aan wie deze prijs werd toegekend. Ook buiten Nederland en Suriname vond haar werk weerklank: in 2025 belandde de Engelse vertaling van Over de gekte van een vrouw, On a Woman’s Madness, op de longlist van de International Booker Prize.

Roemer laat een omvangrijk en invloedrijk literair oeuvre na. Haar werk wordt nog altijd gelezen en geanalyseerd vanwege de manier waarop individuele ervaringen worden verbonden met grotere politieke en historische ontwikkelingen.

Controverse literaire onderscheiding

De toekenning van de Prijs der Nederlandse Letteren in 2021 leidde tot aanzienlijke ophef. Aanleiding waren uitspraken van Roemer over voormalig president Dési Bouterse, nu wijlen. Zij weigerde hem een moordenaar te noemen, ondanks zijn veroordeling voor betrokkenheid bij de Decembermoorden van 1982.

Op 30 juli 2021 plaatste Roemer een bericht op haar Facebookpagina waarin zij Bouterse expliciet bedankte. “Onze Surinaamse gemeenschap heeft D.D.B. hard nodig gehad om zelfbewuster te worden. Merci Man”, schreef de auteur. In de periode daarna verklaarde zij bovendien dat “Bouterse na zo veel jaren geen gevangenisstraf zou moeten krijgen, gezien zijn inzet voor de dekolonisatie van Surinamers”.

Deze uitspraken leidden tot grote maatschappelijke verontwaardiging, met name bij nabestaanden van de slachtoffers van de Decembermoorden. Ook vanuit culturele en politieke kringen klonk stevige kritiek. Er werden oproepen gedaan om de prijs in te trekken of om de officiële uitreiking te boycotten.

Afgelaste ceremonie

Als gevolg van de ontstane controverse besloot het Comité van Ministers van de Nederlandse Taalunie, in overleg met Literatuur Vlaanderen en het Nederlands Letterenfonds, dat Roemer de prijs wel kreeg toegekend, maar dat een officiële ceremonie niet wenselijk werd geacht. De geplande uitreiking, waarbij de Belgische koning betrokken zou zijn, werd daarop geannuleerd. Volgens het comité waren Roemers standpunten onverenigbaar met de uitgangspunten van de democratische rechtsstaat.

“Wij nemen stellig afstand van de standpunten en uitspraken van mevrouw Roemer. Daarom hebben wij gezamenlijk besloten, in samenspraak met Literatuur Vlaanderen en het Nederlands Letterenfonds, dat wij het niet passend vinden om de prijsuitreiking door te laten gaan. De Prijs der Nederlandse Letteren 2021 is officieel toegekend aan mevrouw Roemer met oordeel van een onafhankelijke jury. De prijs wordt toegekend voor het gehele oeuvre van een schrijver in de genres poëzie, proza en/of drama. Persoonlijke standpunten van auteurs worden niet in aanmerking genomen bij de beoordeling van hun oeuvre. Wij vinden de uitspraken van mevrouw Roemer dermate ongepast dat het door laten gaan van een feestelijke prijsuitreiking niet op zijn plaats is”, liet het comité destijds weten.