Santokhi: een leven van strijd tegen banditisme

door

Chan Santokhi had een speciale plek in mijn hart. Hij heeft mij jaren geleden, toen hij minister van Justitie was, geholpen met een persoonlijk probleem. Dat zat zo. Mijn geesteszieke jongere broer had in een vlaag van waanzin, onze moeder vermoord. Hij zat maandenlang in het cellenhuis van Geyervlijt en daarna acht jaar in Santo Boma. Toen het einde van zijn gevangenschap in zicht kwam, zat ik met het probleem van hoe verder.
Vanwege de voorgeschiedenis van bedreigingen en gewelddadigheden, was ik bang dat hij mij of mijn gezin kwaad zou doen. Ik wist uit ervaring dat de psychiatrische inrichting hem niet zou kunnen vasthouden. Hij had de Nederlandse nationaliteit en we hebben familie in Nederland, dus zocht ik naar manieren om hem naar Nederland over te brengen. Ik vroeg een gesprek aan met minister Santokhi, om te kijken of er mogelijkheden waren om mijn broer naar Nederland uit te wijzen. Om een lang verhaal kort te maken, Santokhi zorgde ervoor dat mijn broer onder begeleiding van een psychiater (althans, dat werd de man later, toen was hij nog in opleiding) naar Nederland werd gebracht en ik weet niet hoe, maar mijn broer werd veilig opgenomen in een gesloten inrichting – dat was ook voor de familie in Nederland belangrijk, want ook zij waren door mijn broer bedreigd.
De wortels van Lelydorp
Sedert dit voorval heeft Santokhi een speciale plaats in mijn hart. Nee, niet vanwege de dienst die hij mij als minister bewees. Het was wat hij tijdens onze ontmoeting zei. Hij zei dat hij me met genoegen hielp, omdat hij daarmee eerbetoon kon geven aan mijn moeder. Hij vertelde dat hij leerling van mijn moeder was geweest op de mulo van Lelydorp (de Johannes Vrolijkschool. Zij gaf Nederlands), hoe aardig en behulpzaam ze was, en dat ze op school vaak over haar zoons vertelde (we zijn met drie jongens). Hij noemde namen van mensen die ik in geen jaren gehoord had, namen die mijn moeder vaak noemde, zoals die van mevrouw Pengel, die hoofd was van de school. Ik herkende in hem Hindoestaanse jongens met wie ik in de schoolbus zat, net zoals hij dat moet hebben gedaan. Ik voelde de oude wortels van Lelydorp.
De wortels van Lelydorp
Zijn woorden ontsloten een domein van herinneringen en gevoelens in verband met Lelydorp, de Johannes Vrolijkschool, de leerlingen van mijn moeder die thuis kwamen met hun problemen. Een meisje dat ongewenst zwanger raakte, werd door mijn moeder thuis bij ons opgevangen. Ik zal maar niet beginnen over de bijeenkomsten met andere onderwijzeressen die MO Nederlands studeerden, onder wie mevrouw Mansour en mevrouw Parisius, die uit de stad bij ons thuis op Helena Christina, kwamen praten over De Genestet en Slauerhoff. Of over de perikelen van mijn moeder en mevrouw Essed-Fruyn (de echtgenote van Frank Essed) die haar liet bakken voor een examen.
Ik heb Santokhi niet persoonlijk gekend. Ik heb hem nog één keer gesproken. In aanloop naar de verkiezingen van 2020, voerde hij gesprekken met verschillende groepen. Ik sprak als voorzitter van Platform Seti SRnan met hem over de politieke situatie. Ik legde hem uit dat Seti SRnan ging over het ontwikkelen van nieuwe werkvormen in de politiek, niet in de NPS alleen. Ik zei hem dat ik lid zou blijven van de NPS. Het was een prettig gesprek, maar daar bleef het bij.
De crime fighter
Ik weet weinig van het leven van Santokhi. Toen Santokhi slaagde voor het eindexamen van de middelbare school, lag er geen beurs voor hem klaar. Niemand bekommerde zich om die jongen uit Lelydorp. Hij hoorde van een vriend dat er een mogelijkheid was om naar de Politie Academie in Apeldoorn te gaan. Het lukte hem om een plaats te bemachtigen. In 1982 keerde hij terug naar Suriname, waar hij tot 1989 werkte op het politiebureau Geyersvlijt. In 1989 werd hij hoofd van de landelijke recherche. Het waren geen gemakkelijke tijden. Inspecteur Gooding werd in augustus 1990 nabij Fort Zeelandia door onbekenden doodgeschoten, nadat hij een bezoek aan de Militarie Politie bracht in verband met een onderzoek naar drugs. Santokhi werd zijn opvolger.
De minister
Van 2005 tot 2010 was Santokhi minister van Justitie en Politie. Hij was als minister redelijk succesvol in het bestrijden van de drugskartels die onder de politieke dekking van de NDP opereerden. Hij zorgde in 2006 voor de arrestatie en uitlevering van Roger Khan, een Guyanese drugsdealer die contacten onderhield met kopstukken van de NDP. Bouterse verklaarde op politieke podia dat Santokhi hem wilde vermoorden. Hij gaf Santokhi de bijnaam ‘Sheriiff’ en draaide op meetings van de partij ‘I shot the Sheriff’ van Bob Marley. Santokhi heeft veel gedaan om ervoor te zorgen dat het 8 decemberproces in 2007 van start kon gaan, een proces dat in 2023 eindigde met de definitieve veroordeling van de hoofdverdachte, de heer Bouterse, toenmalig voorzitter van de NDP. Er is veel boosheid en verbittering bij de NDP aanhang over Santhokhi. Zij zagen – en zien – hem en de VHP als hun grootste vijand.

De voorzitter
In 2011 werd Santokhi voorzitter van de VHP. Hij probeerde de partij meer open te maken naar andere etnische groepen. Ik ben niet vergeten dat de VHP in 2012 de enige politieke partij was die in verband met 1 juli een lezing organiseerde over Keti Koti. Ik weet dat nog, want ik was aanwezig, samen met dominee Loswijk en zijn zoon Michael, met wie ik op de parkeerplaats van de Olifant onder het licht van een lantaarnpaal nog lang heb staan napraten. Als president herstelde Santokhi de betrekkingen met Nederland. Hij voerde een pijnlijk financieel aanpassingsprogramma uit en zorgde voor een begin van herstel. De regering kreeg hiervoor internationale erkenning. Maar het kostte hem het presidentsschap. Het lukte hem niet een effectief sociaal vangnet op te zetten voor de armen. En hij had geen passend antwoord op de intensieve mediacampagne van de NDP die hem voorstelde als racist, corrupteling, en zelfs als drugsdealer en moordenaar. Op sociale media zie ik mensen, die zichzelf presenteren als gezaghebbend, en opvallend veel NPS’ers en Surinaamse Nederlanders die zonder enige onderbouwing, het NDP-verhaal verder vertellen, namelijk dat Santokhi de allerslechtste president was. Het verhaal van de NDP ging er bij grote delen van de bevolking in als koek. Het is de NDP gelukt het historische anti-Hindostaanse ressentiment van de Creolen te koppelen aan de ontevredenheid over de economische situatie. Het mag een wonder heten dat Santokhi desondanks de meeste voorkeursstemmen kreeg van alle kandidaten in 2025, een paar duizend meer dan nummer twee, mevrouw Simons van de NDP.
Weinig speelruimte
Het finale oordeel over president Santokhi zal door geschiedkundigen tot in de verre toekomst worden besproken. Zij zullen ongetwijfeld rekening houden met de bijzonder moeilijke omstandigheden waaronder hij moest werken. Coalitiepartner ABOP bezorgde hem problemen. Hij had te kampen met de zwakte van de bestuurlijke instituten, waardoor het ontwikkeling van beleid moeizaam ging. In zijn partij moest hij rekening houden met machtige facties. zoals de Hindoe-nationalisten, die in het verleden vaker problemen hebben veroorzaakt (denk aan Chandishaw, Djawalapersad), en de business factie van ondernemers en rijke zakenlieden. Ook moest hij rekening houden met het opkomende middenkader van jonge mannen en vrouwen die haar plaats opeist en rekent op benoemingen. De speelruimte om de partij open te maken naar andere etnische groepen was beperkt. Santokhi kon de PNP-strategie, die Lachmon gebruikte om het anti-Hindoestaans ressentiment te neutraliseren, niet toepassen. Hij kon Gregory Rusland niet geven wat die wilde, het vicepresidentschap en het ministerie van Olie en Gas. Het overlopen van de NPS naar het kamp van de NDP is waarschijnlijk de doorslaggevende factor geweest bij de overwinning van de NDP in 2025.
De cultuur van Lelydorp
Wat kunnen we zeggen over de betekenis van Chan Santokhi. We zullen daar in de komende dagen, maanden, jaren nog veel over te horen krijgen. Wat mij betreft is Santokhi’s leven van grote betekenis voor de verdere evolutie van de Surinaamse nationale identiteit. Hij vertegenwoordigt een alternatieve nationale identiteit die in alle stilte groeit in Wanica, een identiteit met een meer Aziatische inslag dan de nationale identiteit die door Paramaribo in 1975 vooral met creoolse tinten werd ingekleurd.

Santokhi ontpopte zich voor mij als onderdeel van het verhaal van mijn jeugd, van deze mij zo vertrouwde wereld rond Lelydorp, waarin Hindoestanen , Javanen , Creolen, inheemsen en boeroe’s in opmerkelijk andere verhoudingen tot elkaar staan dan in andere gebieden van ons land. De samenleving van Lelydorp verschilt cultureel van die van Paramarbo. Het levensverhaal van Santokhi, van leerling van de Johannes Vrolijkschool tot president, speelt zich af in de context van de moeizame aanpassing van Suriname aan de onuitwisbare aanwezigheid en bloei van alternatieve levensvormen uit Azië. Suriname zal in de komende generaties cultureel Aziatischer worden. Santokhi was van een product van deze lange termijn tendens. Hij heeft de weg gebaand voor anderen die zullen volgen.
Nieuwe politieke perspectieven
Zijn dood laat NPS ers, die jarenlang meezongen in het koor van de NDP, met een mond vol tanden staan. Ik volg ze, want ik wil weten hoe ze denken. Niet wetend wat te zeggen plaatsen ze op social media lijstjes van overleden presidenten. Niemand zegt iets van wat ze voelen of denken over de man met wie ze jarenlang samen gestreden hebben tegen het banditisme in de politiek. Ze wagen zich er niet aan, omdat ze zich dan tegenover zichzelf zullen moeten verantwoorden voor het verraad dat ze pleegden. President Simons maakt dankbaar gebruik van het door Santokhi bewerkstelligde herstel van de relatie met Nederland. De koning kwam op bezoek en NDP-topper Panka werd ambassadeur in Nederland. Ondertussen heeft president Simons in acht maanden meer geleend dan president Santokhi in vijf jaar, leningen die mogelijk werden door het zuinige beleid van Santokhi. Het ontbreken van coherent beleid wordt afgekocht met populistische en symbolische maatregelen. Het wordt een chaos als de oliedollars beginnen te stromen. De maatschappelijke coalitie van de stedelijke middenklasse, de georganiseerde arbeid en de intelligentsia verbonden met de rurale middenklasse in de districten, zoals die gestalte kreeg in het Front voor Democratie en Ontwikkeling en het Nieuw Front lijkt de strijd tegen het politieke banditisme in Suriname verloren te hebben. Er zullen in de komende jaren tal van mogelijkheden zijn om een nieuwe politieke meerderheid van de middenklassen te organiseren. De VHP zal daarbij onmisbaar zijn. De dood van Santokhi opent nieuwe mogelijkheden voor de VHP. Het is te hopen dat het door hem ingezette werk van Surinamisering van de VHP, zal worden voortgezet.
willemjanbakker95@gmail.com
The post Santokhi: een leven van strijd tegen banditisme ..