Rol van de Staatsraad in Suriname in de loop der jaren ingeperkt

door

De rol van de Staatsraad binnen het Surinaamse staatsbestel is in de afgelopen decennia aanzienlijk veranderd en volgens sommige juristen zelfs sterk beperkt. Dat stelt mr. Gerold Sewcharan, lid van de Staatsraad, politicus en advocaat in een analyse over de ontwikkeling van dit orgaan sinds de onafhankelijkheid van Suriname.

In de Grondwet van 1975 bestond de Staatsraad nog niet. In plaats daarvan kende Suriname de Raad van Advies (RvA). Dit orgaan had destijds een brede taak. Volgens artikel 81 van die grondwet moest de regering de Raad van Advies onder meer raadplegen over wetsvoorstellen, staatsbesluiten, verdragen en andere belangrijke bestuurlijke aangelegenheden.

Daarnaast kon de Raad ook uit eigen beweging adviezen uitbrengen aan de regering. In bepaalde gevallen speelde het orgaan zelfs een rol bij bestuurlijke geschillen. De positie van de Raad was bovendien zichtbaar in het staatsbestel: de vicepresident fungeerde als voorzitter van de Raad van Advies.

Met de invoering van de Grondwet van 1987 veranderde de structuur van het adviesorgaan. De Raad van Advies werd vervangen door de Staatsraad. In eerste instantie kreeg de Staatsraad zelfs een vrij uitgebreide rol.

Het orgaan had toen niet alleen een adviserende taak, maar ook controlerende en begeleidende bevoegdheden. Zo kon de Staatsraad onder meer besluiten van de Raad van Ministers schorsen wanneer die in strijd werden geacht met de grondwet, de wet of het regeerprogramma. Ook kon de Staatsraad voorstellen voor wetten en staatsbesluiten doen.

Die ruime bevoegdheden bleken echter van korte duur. Bij de grondwetswijziging van 1992 werden vrijwel alle controlerende en uitvoerende taken van de Staatsraad geschrapt. Sindsdien heeft de Staatsraad in hoofdzaak nog een adviserende functie. Het orgaan adviseert de president bij de uitoefening van diens ambt en kan de regering adviseren over algemene beleidsaangelegenheden, wetsontwerpen en internationale verdragen. Ook kan advies worden gegeven over ontwerp-staatsbesluiten.

In 1994 werd ook de Wet op de Staatsraad aangepast om deze in lijn te brengen met de grondwetswijziging. Daarbij werd vastgelegd dat de president de Staatsraad hoort over wetsontwerpen, internationale overeenkomsten en staatsbesluiten.

Volgens Sewcharan heeft deze formulering echter een belangrijk gevolg: de Staatsraad kan in de praktijk pas adviseren wanneer de president daarom vraagt. Daardoor is de ruimte voor het orgaan om uit eigen beweging advies te geven kleiner geworden.

De Staatsraad is formeel bedoeld als een onafhankelijk adviesorgaan van de president en de regering. In de praktijk bestaat volgens Sewcharan echter discussie over die onafhankelijkheid.

Veel leden worden namelijk voorgedragen door politieke partijen en de president zelf is voorzitter van de Staatsraad. Bovendien hebben regeringspartijen doorgaans een meerderheid binnen het orgaan. Hierdoor kan de politieke invloed op het functioneren van de Staatsraad volgens hem moeilijk volledig worden uitgesloten.

Het Surinaamse systeem is deels geïnspireerd op de Raad van State in Nederland. Dat orgaan heeft echter aanzienlijk meer bevoegdheden. Naast advisering over wetgeving fungeert de Nederlandse Raad van State ook als hoogste rechter in bestuursrechtelijke geschillen. Volgens Sewcharan speelt de Raad van State daardoor een belangrijke rol in de rechtsstaat en het staatsbestuur.

In zijn analyse concludeert Sewcharan dat de rol van de Staatsraad in de afgelopen vijftig jaar stapsgewijs is gereduceerd. Ook wijst hij erop dat de huidige praktijk niet altijd volledig aansluit bij wat de grondwet beoogt.

Hij pleit er daarom voor dat de Staatsraad weer daadwerkelijk de rol vervult die de grondwetgever voor ogen had: een deskundig orgaan dat de president en regering tijdig adviseert over wetgeving, bestuur en beleid, in het belang van een goed functionerend staatsbestel.

..