Roep wordt sterker om herstelrecht slavernij af te dwingen

PARAMARIBO — De roep om excuses en herstelbetalingen vanuit Afrika en het Caribisch Gebied is in een beslissende fase beland. Tijdens de historische Next Steps-conferentie in Ghana (17-19 juni) hebben leiders een plan van negentien punten – ‘Accra Next Steps Commitments on Reparatory Justice‘ – goedgekeurd om herstelrecht wereldwijd af te dwingen.

Met het plan en de roep om een wereldwijd herstelfonds is het debat definitief verschoven van symbolische erkenning naar juridische en financiële rechtvaardigheid. Voor Suriname, waar de diepe sporen van het Nederlandse plantageverleden nog dagelijks voelbaar zijn, zet dit besluit de lopende discussies met Den Haag op scherp en betekent deze hernieuwde Afro-Caribische vuist een krachtig diplomatiek instrument om de druk op Nederland op te voeren.

“De geschiedenis vraagt ons niet om schuld te erven, maar wel verantwoordelijkheid”Ghanese president John Mahama

De conferentie in de Ghanese hoofdstad Accra bouwt voort op een in maart aangenomen VN-resolutie. Deze resolutie, die de trans-Atlantische slavenhandel officieel bestempelt als “de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid”, werd door alle Caricom-lidstaten, inclusief Suriname, gesteund. Opvallend was dat voormalig kolonisator Nederland zich destijds onthield van stemming.

Van excuses naar miljardenclaims

Waar de Surinaamse samenleving de eerdere Nederlandse excuses van premier Mark Rutte (2022) en koning Willem-Alexander (2023) zag als een eerste stap, eist het in Ghana aangenomen actieprogramma nu “volwaardige, formele en onvoorwaardelijke excuses” gekoppeld aan concrete compensatie. Dit sluit aan bij de standpunten van de Nationale Reparatie Commissie Suriname (NRCS) onder leiding van Armand Zunder. De commissie benadrukt dat het Nederlandse Fonds Slavernijverleden van tweehonderd miljoen euro – waarvan 66 miljoen voor Surinaamse projecten – in schril contrast staat met de werkelijke economische en maatschappelijke schade.

Op basis van recente internationale schadeberekeningen wordt volgens de Surinaamse nazaten ‘de reële netto schadeclaim’ op maar liefst 1.668 miljard US dollar geschat. Het herstelplan beoogt dat Suriname volledig zelfbeschikkingsrecht krijgt over de besteding hiervan, waarbij collectieve ontwikkeling en directe compensatie aan de nazaten van tot slaaf gemaakten en inheemse volkeren centraal staan. “De geschiedenis vraagt ons niet om schuld te erven, maar wel verantwoordelijkheid”, hield de Ghanese president John Mahama de tachtig aanwezige landen voor.

Ook de Franse president Emmanuel Macron, die via een onlineverbinding acte de préséance gaf, erkende de ontmenselijking van de miljoenen slachtoffers. Hij stelde dat herstelbetalingen “geen simpele afrekening” mogen zijn om het verleden af te sluiten.

...