Replica van ouderlijk huis Anton de Kom voor rondreizende expo

door

Het ouderlijke huis van vrijheidsstrijder Anton de Kom op de hoek van de Anton de Kom- en Hofstraat bestaat niet meer. Toch zal het historische pand binnenkort weer zichtbaar worden, zij het in verkleinde vorm. Met het symbolisch verbinden van twee houten bouwdelen heeft minister André Misiekaba van Volksgezondheid, Welzijn en Arbeid (VWA), die president Jennifer Geerlings-Simons vertegenwoordigde, donderdag het startsein gegeven voor de reconstructie van het huis. De handeling vond plaats bij Stichting Arbeidsmobilisatie en Ontwikkeling (SAO). Daarmee is het project ‘A prasi fu Anton’, een initiatief van stichting Under the Blue Surface in samenwerking met SAO, officieel van start gegaan.

Tekst Audry Wajwakana

Beeld Audry Wajwakana & dWT archief

“Het bouwen brengt mensen samen, maar vervolgens brengt ook het laten rondreizen van het huis mensen samen”, zegt Robert van der Horst van stichting Under the Blue Surface. Die gedachte vormt de basis van het project waaraan ook de Anton de Kom Universiteit, het Conservatorium Suriname en de culturele organisaties Naks, stichting Hindi Parishad en Vereniging Herdenking Javaanse Immigratie (VHJI) meewerken. De replica zal in februari  2027 langs verschillende locaties reizen, waar de culturele organisaties ieder vanuit hun eigen achtergrond het leven en gedachtegoed van Anton de Kom zullen belichten.

“Zo’n huis met zo een geschiedenis erachter zou je toch moeten behouden“VWA-minister André Misiekaba

Het initiatief vloeit voort uit het project ‘Oso Tori Oso’ van vorig jaar, waarbij Under the Blue Surface samen met SAO-cursisten een traditionele houten volkshuisje in verkleinde vorm bouwde. Het vormde het decor voor theatervoorstellingen op verschillende locaties, waaronder aan de Anton de Komstraat.

Daar ontstond het idee om iets te doen met het verdwenen ouderlijk huis van de vrijheidsstrijder. “Mensen die naar die voorstelling kwamen kijken vroegen of er niet iets gezamenlijk kon worden gedaan”, zegt Van der Horst.

Bij ‘A prasi fu Anton’ wordt de replica beurtelings geplaatst op het terrein van Naks, Hindi Parishad en VHJI. Deze organisaties onderzoeken elk vanuit een eigen visie welke betekenis de vrijheidsstrijder voor hun gemeenschappen had en welke plaats zijn gedachtegoed vandaag inneemt. Op basis daarvan richten zij hun erven in en ontwikkelen zij gezamenlijk een voorstelling.

Museum

Echter, tegenover de replica staat het verlies van het oorspronkelijke huis, dat ondanks zijn grote historische betekenis niet behouden is gebleven. Misiekaba erkent tegenover de Ware Tijd dat het verdwijnen van de woning te betreuren valt. “Zo’n huis met zo een geschiedenis erachter zou je toch moeten behouden”, stelt de bewindsman.

Hij heeft zijn ook aanwezige onderminister Raj Jadnanansing gevraagd na te gaan wat er momenteel op het erf gebeurt, waar het huis stond. Hij sluit niet uit dat de regering en de samenleving het initiatief nemen om het huis opnieuw op te bouwen en er een museum van te maken.

Van der Horst ziet een dergelijke herbouw niet als een taak die zijn stichting zelfstandig kan uitvoeren. Deze stichting richt zich op het toegankelijk maken van de geschiedenis over erfgoed door middel van een reizende reconstructie en culturele activiteiten.

Het verdwijnen van Anton de Kom’s ouderlijk huis staat niet op zichzelf. In de historische binnenstad van Paramaribo raken meer oude houten gebouwen in verval, terwijl de binnenstad inmiddels op de Unesco-lijst van bedreigd werelderfgoed is geplaatst.

(lees verder onder de )

20 september 2021: Vijf jaar terug werd een poging ondernomen om de ouderlijke woning van Anton de Kom te renoveren.

Gevraagd naar de verantwoordelijkheid van de overheid om dit materiële erfgoed te beschermen, verwijst Misiekaba in eerste instantie naar zijn collega van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (OWC), onder wiens verantwoordelijkheid het erfgoedbeleid valt. Toch erkent hij dat de bescherming van de historische binnenstad onder druk staat door economische belangen. “Mensen willen modern bouwen in de binnenstad en de overheid zal stand moeten houden”, zegt hij.

De bewindsman beseft dat het niet altijd eenvoudig is om economische ontwikkelingen en erfgoedbescherming met elkaar te verenigen. “Het blijkt dat het niet altijd eenvoudig is voor de overheid om te strijden en het te winnen van de economie, maar de overheid zal stand moeten houden om ervoor te zorgen dat onze historische binnenstad behouden blijft.”

Hij benadrukt dat Suriname internationale verplichtingen is aangegaan voor de bescherming van zijn erfgoed. Ook ondernemers moeten daar rekening mee houden. Het is aan de overheid om de grenzen van het beschermde erfgoedgebied te bewaken en de regels te handhaven. Concrete nieuwe maatregelen kon hij niet noemen, maar hij verzekert dat het onderwerp de aandacht heeft van de president en de minister van OWC.

Educatie

Het project heeft naast de culturele en historische betekenis ook een educatieve functie. Cursisten van de bouwafdeling van SAO zullen de replica vervaardigen met betrokkenheid van studenten Bouwkunde van de Anton de Kom Universiteit. Misiekaba hoopt dat de cursisten zich naast de bouwkennis bewust worden van de strijd die eerdere generaties hebben gevoerd voor vrijheid, zelfbeschikking en betere arbeidsomstandigheden.

De Nederlandse ambassadeur Martine Jacoba Busstra benadrukte tijdens de ceremonie het belang van samenwerking tussen Surinaamse en Nederlandse partners om de geschiedenis vanuit Surinaams perspectief te vertellen.

De bouw van het huisje moet eind januari 2027 zijn afgerond. De eerste voorstelling staat gepland voor 7 februari, de dag dat in 1933 twee doden en vele gewonden vielen toen de koloniale politie het vuur opende op demonstranten die de vrijlating van de gearresteerde Anton de Kom eisten. Na de première volgen voorstellingen op 9 en 11 februari. Op 13 februari wordt de reeks aan de Waterkant afgesloten.

Siegmien Staphorst van Naks (l) draagt een tekst over Anton de Kom voor. Naast haar Robert van der Horst van stichting Under the Blue Surface en achter de tafel onder anderen de Nederlandse ambassadeur Martine Busstra, minister André Misiekaba en onderminister Raj Jadnanansing.