Rekenkamer: uitkering sociale bijstand in 2023 grotendeels onrechtmatig

door

PARAMARIBO — De Rekenkamer van Suriname heeft ernstige tekortkomingen vastgesteld bij de uitkering van financiële bijstand door het ministerie van Sociale Zaken en Volkshuisvesting in het dienstjaar 2023. Volgens het controleorgaan zijn de uitkeringen aan mensen met een beperking en sociaal zwakke huishoudens in veel gevallen onrechtmatig verstrekt, doordat een wettelijke grondslag ontbreekt en procedures niet correct zijn gevolgd.

Het onderzoek richtte zich op de rechtmatigheid van de financiële bijstand die via de zogenoemde Moni Karta werd uitgekeerd aan twee kwetsbare groepen: mensen met een beperking en huishoudens in sociaal zwakke posities. In de begroting van 2023 was voor de eerste groep SRD 297,39 miljoen uitgetrokken en voor de tweede groep SRD 179,19 miljoen, wat het belang van een correcte uitvoering onderstreept.

“De centrale vraag of de uitkeringen volgens geldende voorschriften en procedures zijn verlopen wordt negatief beantwoord. Zowel de juridische basis als de praktische uitvoering schieten tekort”

Uitkeringen zonder wettelijke basis

De Rekenkamer concludeert dat de uitkeringen in 2023 niet gebaseerd waren op geldende wet- en regelgeving, maar voornamelijk op oude missiven (officieel schrijven), waaronder een document uit 1999 en een missive uit juli 2023. Dergelijke missiven hebben volgens de Rekenkamer geen rechtskracht en kunnen daarom niet dienen als juridische basis voor het verstrekken van financiële bijstand.

Hierdoor kwalificeert het controleorgaan de uitkeringen als niet rechtsgeldig. Het ontbreken van een formele wettelijke regeling maakt het volgens de Rekenkamer onmogelijk om de rechtmatigheid volledig te toetsen aan bestaande normen.

Onvolledige dossiers, gebrekkige administratie

Naast het ontbreken van een juridische basis signaleert de Rekenkamer ook ernstige administratieve tekortkomingen. Uit een steekproef van drieënveertig dossiers blijkt dat veel hiervan onvolledig zijn en essentiële documenten ontbreken. Ook blijken opgegeven woonadressen regelmatig niet overeen te komen met de feitelijke woonsituatie van de aanvragers.

Verder wordt de administratie grotendeels handmatig bijgehouden en ontbreekt een digitale registratie en archivering. Dit vergroot de kans op fouten en maakt effectieve controle moeilijk. De opslag van dossiers bij wijkkantoren is volgens de Rekenkamer vaak onoverzichtelijk, mede door gebrek aan goede opslagfaciliteiten.

Afwijkingen van interne richtlijnen

Het onderzoek toont ook aan dat wijkkantoren regelmatig afwijken van de interne richtlijnen van het ministerie. Deze richtlijnen, vastgelegd in een schrijven uit april 2022, worden niet consequent nageleefd. Dit leidt tot verschillen in de uitvoering en vergroot het risico op willekeur en fouten bij de toekenning van financiële bijstand.

Daarnaast is vastgesteld dat processen van aanvraag tot uitkering niet volledig en niet altijd correct worden uitgevoerd. In veel gevallen ontbreekt een duidelijke en schriftelijk vastgelegde procedure. Hoewel een wettelijke basis ontbreekt, heeft de Rekenkamer de uitkeringen toch beoordeeld aan de hand van de interne richtlijnen van het ministerie. Op basis daarvan kon alsnog een oordeel worden gevormd over de uitvoering van de financiële bijstand in 2023.

De centrale vraag van het onderzoek – of de uitkeringen volgens geldende voorschriften en procedures zijn verlopen – wordt daarmee negatief beantwoord. Zowel de juridische basis als de praktische uitvoering schieten tekort.

Aanbeveling

De Rekenkamer dringt er bij het ministerie op aan om ‘met de grootste spoed’ orde op zaken te stellen. Het vaststellen van duidelijke wet- en regelgeving voor sociale bijstand wordt als urgent bestempeld. Dit moet gebeuren via een staatsbesluit of resolutie, zodat de uitkeringen een solide juridische basis krijgen. Daarnaast moeten administratieve processen worden verbeterd, dossiers volledig worden gemaakt en digitale systemen worden ingevoerd om registratie en controle te versterken.

Op grond van de Wet Rekenkamer Suriname 2019 is de minister verantwoordelijk voor het opvolgen van de bevindingen en aanbevelingen. De Rekenkamer spreekt de verwachting uit dat het ministerie de conclusies uit het rapport serieus zal nemen en zal gebruiken om het sociale beleid en de uitvoering daarvan te verbeteren.Met het oog op de grote bedragen die met sociale bijstand gemoeid zijn en het belang voor kwetsbare groepen in de samenleving, benadrukt de Rekenkamer dat snelle en doeltreffende maatregelen noodzakelijk zijn om rechtmatigheid en transparantie te waarborgen.