Regering mag niet zwijgen

door

WANNEER HET GAAT om de fundamenten van de rechtsstaat, is stilzwijgen geen optie. Zeker van een regering niet. Al weken buigt De Nationale Assemblée zich over initiatiefwetten van enkele assembleeleden om de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie te hervormen en te moderniseren. Dat is op zichzelf constitutioneel recht en een legitiem gebruik van het parlementaire initiatiefrecht. Maar dat de regering zich vervolgens achter dat prerogatief verschuilt om geen inhoudelijk standpunt in te nemen, is onaanvaardbaar. Absoluut onacceptabel.

Minister Harish Monorath van Justitie en Politie stelde donderdag min of meer dat de regering geen inhoudelijke positie zal uiten omdat het om initiatiefwetgeving gaat. Pas na goedkeuring zal ze bezien hoe de wetten uitgevoerd moeten worden en of ze uitvoerbaar en rechtsstatelijk duurzaam zijn. Die redenering klinkt procedureel misschien correct, maar schiet staatsrechtelijk en politiek tekort. Immers, de hervorming van de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie raakt aan de kern van de machtenscheiding, de onafhankelijkheid van rechters en de waarborging van fundamentele rechten.

Afzijdigheid in een debat over de inrichting van de rechtstaat is geen neutraliteit, maar nalatigheid

Dit zijn geen technische beleidsaanpassingen, maar ingrepen in het institutionele evenwicht van de democratische rechtstaat. Juist dan mag van de regering – als medewetgever én als uitvoerende macht – worden verwacht dat ze helder maakt hoe ze deze voorstellen beoordeelt. Trouwens, president Jennifer Geerlings-Simons had al aangegeven voorstander te zijn van de hervormingen. Ze heeft vóór de verkiezingen van 25 mei vorig jaar zelfs campagne daarmee gevoerd. 

Assembleeleden Jerrel Pawiroredjo (NPS) en Krishna Mathoera (VHP) hebben terecht opgemerkt dat de regering niet kan volstaan met procedurele terughoudendheid. Het parlement heeft recht op een inhoudelijke visie van de regering. Die visie is niet bedoeld om het initiatiefrecht van het college te ondermijnen, maar om het debat te verdiepen en de kwaliteit van de wetgeving te versterken. Wetgeving die de rechtsstaat raakt, vraagt om gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Daarbij komt dat tijdens een recent congres over de hervormingen geen overtuigend maatschappelijk of professioneel draagvlak bleek te bestaan voor onderdelen als het voorgestelde college van procureurs-generaal. Als er signalen zijn dat direct belanghebbenden – de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie zelf – ernstige bedenkingen hebben, dan kan en mag de regering niet doen alsof ze slechts toeschouwer is en daar schouderophalend aan voorbij gaan. Zij is systeemverantwoordelijk voor het functioneren van Justitie en Politie, dus ook voor de rechterlijke macht inclusief het Openbaar Ministerie. 

Jennifer Vreedzaam (NDP) wees er terecht op dat het antwoord van de minister erop neerkomt dat het parlement het verder zelf maar moet uitzoeken, en eigenlijk opnieuw het Hof van Justitie en het Openbaar Ministerie moet consulteren en weer naar ‘de tekentafel’ moet gaan. Dat is een omkering en zelfs afschuiving van verantwoordelijkheden. De regering beschikt over expertise, beleidsdirecties en een ambtelijk apparaat dat juist is ingericht om wetgeving te toetsen op uitvoerbaarheid en rechtstatelijke kwaliteit – vóórdat die wetgeving wordt aangenomen. Ook heeft de regering een politieke visie ten aanzien van de rechtstaat.

Afzijdigheid in een debat over de inrichting van de rechtstaat is geen neutraliteit, maar nalatigheid. De Surinaamse samenleving heeft recht op duidelijkheid. Het parlement heeft recht op een serieuze, inhoudelijke bijdrage van de regering. En de rechtstaat verdient meer dan bestuurlijke schuilplaatsen achter formele bevoegdheden.