Rechtsstaat of partijbelang?

door

DE OPSTELLING VAN de NDP-fractie in De Nationale Assemblee rond de vordering tot in staat van beschuldigingstelling van gewezen minister Riad Nurmohamed roept fundamentele vragen op over politieke consistentie, geloofwaardigheid en respect voor de rechtsstaat.

Nog geen tweeënhalf jaar geleden was het immers juist de NDP die het voortouw nam in de Pan-American Real Estate-kwestie. Tijdens de begrotingsbehandeling van januari 2024 drongen NDP-parlementariërs, met Patrick Kensenhuis voorop, aan op een strafrechtelijk onderzoek. Er werd openlijk gesproken over vermoedens van corruptie. Assembleeleden stelden kritische vragen, eisten opheldering en verzochten de procureur-generaal om de zaak te onderzoeken. Daarnaast werd de toenmalige parlementsvoorzitter Marinus Bee aangeschreven met het verzoek de Rekenkamer als controleorgaan van het parlement in te schakelen om de rechtmatigheid van de betalingen te onderzoeken.

Ook buiten het parlement waren NDP-kopstukken niet mals in hun bewoordingen. In de media en op politieke podia werd de Pan-American-affaire aangevoerd als voorbeeld van vermeend wanbestuur. De boodschap was helder: de waarheid moest boven tafel komen en justitie moest haar werk doen.

Nu diezelfde procureur-generaal precies dat heeft gedaan, namelijk een vooronderzoek laten verrichten en vervolgens conform de Wet In Staat van Beschuldigingstelling Politieke Ambtsdragers (Wipa) een vordering bij het parlement heeft ingediend, lijkt de houding van de NDP plotseling drastisch veranderd. De fractie, aangevoerd door Rabin Parmessar, die bovendien voorzitter was van de parlementaire onderzoekscommissie, weigerde mee te werken aan goedkeuring van de vordering en onthield zich van stemming.

Dat roept een eenvoudige vraag op: wat is er veranderd? Niet de feiten. Niet de wettelijke procedure. Niet de bevoegdheid van het Openbaar Ministerie. Het enige dat wezenlijk veranderde, is de politieke context.

Wanneer een partij jarenlang roept dat justitie onderzoek moet doen en vervolgens weigert medewerking te verlenen zodra justitie op basis van een vooronderzoek om verdere vervolgingsmogelijkheden vraagt, ontstaat onvermijdelijk de indruk van politieke opportuniteit. Het argument dat de vordering niet voldoende onderbouwd zou zijn, klinkt bovendien weinig overtuigend.

De Wipa-procedure is juist bedoeld om het Openbaar Ministerie in staat te stellen een volledig strafrechtelijk onderzoek voort te zetten. Een in staat van beschuldigingstelling is geen veroordeling. Het betekent niet dat iemand schuldig is. Het betekent slechts dat het OM toestemming krijgt om het onderzoek zonder constitutionele belemmeringen voort te zetten.

Juist daarom wringt de houding van de NDP des te meer. Want terwijl de partij zich onthield van stemming in de zaken van de ex-ministers Nurmohamed en Bronto Somohardjo, stond al vooraf vrijwel vast dat zij zich krachtig zou verzetten tegen de vordering tegen haar politieke bondgenoot, voormalig minister van Financiën en Planning, Gillmore Hoefdraad. Daardoor ontstaat het beeld dat juridische principes ondergeschikt zijn gemaakt aan politieke loyaliteiten.

De gang van zaken rond Somohardjo versterkt dat beeld alleen maar. Door hem uiteindelijk ook buiten vervolgingsbereik te houden, kon de indruk worden gewekt dat men consequent handelde. Maar die schijn van neutraliteit overtuigt niet. Het lijkt eerder alsof twee andere ex-bewindslieden (Somohardjo en Nurmohamed) werden meegetrokken in een politieke strategie die in essentie gericht was op het beschermen van één bondgenoot: Hoefdraad.

De rechtsstaat vereist iets anders. Ze vereist dat politieke partijen het Openbaar Ministerie de ruimte geven zijn werk te doen, ongeacht partijpolitieke belangen. Niet omdat betrokkenen schuldig zouden zijn, maar juist omdat hun onschuld of schuld alleen kan worden vastgesteld na een zorgvuldig en onafhankelijk onderzoek.

Wie gisteren om onderzoek vroeg, kan vandaag moeilijk geloofwaardig uitleggen waarom datzelfde onderzoek niet verder mag gaan. Dat is geen kwestie van politiek. Dat is een kwestie van principe. En principes horen niet te veranderen met de machtsverhoudingen van de dag.-.