Rechter geen reparatiedienst

door

HET ARBEIDSCONTRACT VAN ex-directeur Wendy Jap-A-Joe bij de Telecommunicatie Autoriteit Suriname (TAS) en de uitzetting van de mennonieten zijn op het eerste gezicht twee aparte zaken. Toch hebben ze heel wat met elkaar gemeen. Ze leggen pijnlijk bloot hoe in Suriname wordt omgegaan met wettelijke voorschriften, procedures en verantwoordelijkheden. Dat er flink in de marge wordt gerommeld, is publieksgeheim. Maar eens in de zoveel tijd komt dat aan het licht, niet zelden wanneer voormalige partners in crime met elkaar in aanvaring komen.

Niet alleen overheidsfunctionarissen, maar ook bedrijven en burgers die zich later als willoze benadeelden voordoen, gaan niet vrijuit. Vaak beginnen zij aan iets terwijl ze drommels goed weten dat niet aan alle wettelijke vereisten is voldaan. Minister Harish Monorath had als topjurist beter moeten weten. Maar ook Jap-A-Joe had als academicus en gezien de topfunctie beter moeten weten dat de juridische grondslag van de arbeidsovereenkomst niet vanzelfsprekend was. Toch ging zij deze aan terwijl zij op zijn minst de juridische houdbaarheid ervan had moeten laten onderzoeken. Dit riekt op zijn zachtst gezegd naar handjeklap.

De rechter als structurele reparatiedienst voor falend en corruptief bestuur is ongewenst

Ook bij de mennonietenkwestie zou het onterecht zijn om alleen het handelen van de overheid onder de loep te nemen. De mennonietenleiders zijn, gezien hun internationale oriëntatie, geen domme jongens. Hoe roekeloos ben je als je flink investeert zonder de meest essentiële vergunningen, waaronder die voor verblijf, in handen te hebben? Binnen gesloten religieuze gemeenschappen vertrouwen gewone leden – onder wie vrouwen en kinderen – vaak blindelings op hun leiders. Zij zijn vooral daarvan de ware slachtoffers.

In beide kwesties liep het spaak en trokken de vermeende benadeelden de slachtofferkaart. Gelukkig is er dan de rechter. Die maakt een belangenafweging, waarbij ook humanitaire gronden of onevenredige benadeling kunnen meewegen. Echter, het economische belang van Suriname Green Energy Agriculture woog niet zwaarder dan de bevoegdheid van de staat om de vreemdelingenwetgeving te handhaven. Zo oordeelde de kortgedingrechter. In de TAS-zaak heeft de rechter eveneens grenzen gesteld aan de rechtspositie die uit het arbeidscontract voortvloeide. In de ontstane troebelheid verschaft de rechter als sluitpost juridische helderheid. Gelukkig maar.

Tegelijkertijd moet ervoor worden gewaakt dat rechters steeds als vliegende keeper moeten optreden. Wanneer zij voortdurend de gevolgen moeten corrigeren van wat bestuurders en andere betrokkenen hebben veroorzaakt, komt de rechtszekerheid in het gedrang. De rechter als structurele reparatiedienst voor falend en corruptief bestuur is ongewenst. Dat tast ook het vertrouwen aan van burgers, ondernemers en internationale partners.

Een rechtstaat kan niet functioneren wanneer de grenzen van de wet voortdurend bewust worden opgerekt of overtreden en vervolgens wordt verwacht dat de rechter de boel wel even rechtzet. Daarom moeten corruptie, belangenverstrengeling en bestuurlijke willekeur krachtig worden bestreden. Naast strengere wetten – door het parlement – zijn consequente handhaving en daadwerkelijke sancties onmisbaar.