REACTIE OP HUGO ESSED

Hugo Essed wijst in het artikel: ‘Intitiatiefwet is een institutionele couppoging tegen het OM’, terecht op fundamentele constitutionele waarborgen die de positie van de procureur generaal (PG) in Suriname sinds 1975 kenmerken: benoeming voor onbepaalde tijd, juridische verankering binnen het stelsel, het vervolgingsmonopolie en de subordinaat relatie met het Hof van Justitie in plaats van de regering. Die pijlers zijn zeker cruciaal om politieke inmenging te voorkomen. Esseds zorg dat een gewone wet deze bescherming kan uithollen, is daarom een serieuze waarschuwing. Toch bevat zijn betoog meerdere lacunes en tegenstrijdigheden die een genuanceerder, politiek-juridisch antwoord vragen.
Ten eerste: constitutionaliteit en werkelijkheid. Essed redeneert sterk vanuit de normatieve kracht van de Grondwet — hetgeen verdedigbaar is —, maar gaat voorbij aan de empirische vraag of die grondwettelijke waarborgen in de praktijk voldoende bescherming bieden tegen concentratie van macht binnen het Openbaar Ministerie (OM). Een benoeming voor het leven garandeert formeler onafhankelijkheid, maar centraliseert beslissingsmacht in één persoon. In een kleine politieke gemeenschap als ons land Suriname kent, kan één monopolistische PG wél politiek effect uitoefenen — juist omdat persoonlijke besluitvorming geen interne checks kent. Het argument dat ‘grondwettelijke verankering = garantie’ negeert het risico van institutionele capture en van selectieve vervolgingspolitiek. Dat is precies de kern van de actuele kritiek: niet iedereen heeft vertrouwen dat de formele waarborgen operationeel werken.
Ten tweede: Essed ontkent dat het vervolgingsmonopolie problematisch kan zijn en wijst vertragingen vooral toe aan rechters en processtrategieën van verdachten. Hij ontwijkt daarmee de analytische scheidslijn tussen procedurele vertraging en strategische selectiviteit. Zelfs als de vertraging door rechtelijke processen ontstaat, blijft het democratisch relevante probleem bestaan: wie bepaalt welke zaken prioritair worden gemaakt? Welke criteria gelden voor beleidsprioriteiten van het OM? Als één PG discretionaire keuzes maakt — en er geen interne collegiale toets is — ontstaat feitelijk een monopolie dat politieke gevolgen heeft, ongeacht of formalistische termijnen worden nageleefd.
Derde tegenstrijdigheid: Essed pleit voor capaciteit en professionalisering (“meer officieren van justitie, meer staf”), maar verwerpt structurele hervormingen die juist ontworpen kunnen zijn om machtsspreiding, collegialiteit en transparantie te bevorderen. Capaciteitsversterking en institutionele checks zijn geen alternatieven maar complementair. Het enkel investeren in capaciteit zonder veranderde governance laat de fundamentele prikkelstructuren (wie beslist welke zaken) ongemoeid.
Vierde: Esseds historische analogie met 1999 en zijn uitweiding naar internationale geopolitiek (Venezuela/VS) verwatert de kern van zijn juridisch institutionele bezwaar. Het binnenhalen van brede geopolitieke kritiek ondermijnt de scherpte van de analyse rond nationale rechtsstatelijke garanties en maakt de argumentatie politiek geladen op een manier die de juridische claim ondermijnt — terwijl juist juridische helderheid nodig is voor constructieve hervorming. Wat volgt hieruit voor een juridisch politicologisch alternatief? Mijn centrale observatie is dat de vraag niet gevangen mag worden tussen twee polen: één levenslang benoemde PG of volledige politieke controle, maar gezocht moet worden in institutioneel ontwerp dat zowel onafhankelijkheid als checks-and-balances waarborgt.
Concreet voorstel (bouwstenen):
Constitutionele verankering van elke fundamentele wijziging. Als het doel is meerdere PG’s te introduceren, dient dat via grondwetswijziging te geschieden, zodat bevoegdheden en waarborgen niet met een simpele gewone wet kunnen worden aangetast. Daarmee adresseert Essed terecht geuite zorg over democratische rechtsbescherming. Collegiaal College met duidelijke decisienormen. In plaats van één monopolist: een collegiaal College van PG’s (bijv. drie) dat beslissingen over strategische vervolgingspolitiek neemt met transparante stemregels en motiveringsplicht bij afwijking. Dit reduceert individuele capture en behoudt tegelijk eenheid in beleid. Onafhankelijke benoemings- en toetsingscommissie. Benoemingen via een gemengde procedure (Hof, parlement met gekwalificeerde meerderheid, onafhankelijke juridische commissie) beperken zuiver politieke benoemingen en vergroten legitimiteit. Behoud van harde ontslagbescherming en Hof toezicht. Geen persoonsgerichte politieke beïnvloeding: ontslag blijft alleen mogelijk via het Hof of een constitutioneel gerechtigde procedure.
Transparantie en verantwoordingmechanismen: publicatie van prioriteiten, jaarlijkse verantwoording aan een parlementaire commissie (met beperkingen om operationele inmenging te verbieden), externe audits en ethische commissies. Rotatieregels voor zaken met politieke impact: toewijzing van gevoelig dossier aan College besluit of externe rechterlijke toets om belangenverstrengeling te voorkomen.
Tot slot: het pleidooi voor drie PG’s (zoals ik eerder in Starnieuws beargumenteerde, SR 22 december, ‘Reactie op OM wijst college van PG af’ ) is geen anti constitutioneel experiment, maar een plausibele institutionele innovatie — mits grondwettelijk verankerd en met zorgvuldige checks ingebouwd. Het doel moet zijn: het vervolgingsmonopolie democratisch en juridisch verantwoord organiseren, zodat het OM onafhankelijk opereert zonder onverantwoorde concentratie van beslissingsmacht. Essed heeft gelijk dat de grondwet bescherming biedt; hij mist echter de praktische diagnose van hoe concentratie in de uitvoeringspraktijk kan leiden tot selectiviteit en verlies van vertrouwen. Een verantwoord institutioneel ontwerp combineert dus constitutionele zekerheden met interne checks — dat is de echte weg om politiek misbruik te bestrijden zonder de onafhankelijkheid van het OM prijs te geven.
Colvin Overdiep
coverdiep@protonmail.com
The post REACTIE OP HUGO ESSED ..

...