Publiek geld, privé voordeel

door

ER ZIJN ZAKEN waar een burger niet (langer) stilzwijgend aan voorbij kan gaan. De berichten over de uitzonderlijk hoge vergoedingen en uitgebreide secundaire voorzieningen in contracten van sommige directeuren van parastatale bedrijven roepen vragen op die een antwoord verdienen. Het gaat niet alleen om salarissen, maar ook om representatietoelagen, huisvesting, vervoer en communicatievoorzieningen. Wanneer – alles bij elkaar opgeteld – deze vergoedingen een buitensporig hoog bedrag vormen, moet de samenleving zich afvragen of dit nog in verhouding staat tot de verantwoordelijkheid en prestaties van betrokkenen en de financiële mogelijkheden van de organisatie.

De vraag of men wel van zijn land houdt, klinkt misschien hard, maar is niet onredelijk in een land waar de overheid voortdurend keuzes moet maken over hoe de schaarse middelen worden besteed. Suriname heeft behoefte aan sterke bedrijven die bijdragen aan de economie, werkgelegenheid en dienstverlening. Daarvoor zijn deskundige directeuren nodig, die behoorlijk worden betaald voor hun werk. Niemand hoeft te pleiten voor onderbetaling van goed gekwalificeerde mensen. Maar een redelijke vergoeding is iets anders dan een contract waarvan de voorwaarden nauwelijks uit te leggen zijn aan de samenleving.

Er moeten duidelijke normen zijn voor beloning, onafhankelijke controle en verantwoording

De belangrijkste vraag is wie deze contracten goedkeurt. Wordt erover uitsluitend onderhandeld tussen de directeur en de raad van commissarissen, is er voorafgaande goedkeuring nodig van de verantwoordelijke minister, welke rol speelt de president en wie controleert of de voorwaarden passen binnen het beleid, de financiële draagkracht en de wettelijke kaders van het bedrijf? Zonder duidelijkheid over deze verantwoordelijkheden blijft het te gemakkelijk om de verantwoordelijkheid naar elkaar toe te schuiven.

Natuurlijk heeft iedereen recht op privacy. Ook directeuren hebben recht op bescherming van hun persoonlijke gegevens. Maar privacy mag geen schild worden waarachter het gebruik van publieke middelen aan controle wordt onttrokken. Wanneer een onderneming eigendom is van de staat of grotendeels met publieke middelen wordt gefinancierd, heeft de samenleving een gerechtvaardigd belang bij inzicht in de manier waarop die middelen worden besteed.

Waarom zou de bezoldiging van de president, ministers, leden van De Nationale Assemblee en de procureur-generaal wel openbaar kunnen zijn, terwijl bij sommige parastatale bedrijven vragen blijven bestaan over de hoogte van salarissen en bijkomende voordelen? Transparantie hoeft niet te betekenen dat ieder detail van een persoonlijk contract zonder onderscheid openbaar wordt gemaakt. Wel zou kunnen worden overwogen om salarisschalen, totale vergoedingen, secundaire arbeidsvoorwaarden en de procedures voor goedkeuring openbaar te maken, met respect voor privacyregels.

Het is bovendien niet voldoende om pas in actie te komen wanneer opnieuw ophef ontstaat. Er moeten duidelijke normen zijn voor beloning, onafhankelijke controle en verantwoording. Ook moet worden nagegaan of contracten aan die normen voldoen en hoe eventuele excessen op een rechtmatige manier kunnen worden aangepakt.

Publieke functies en leidinggevende posities bij staatsbedrijven brengen verantwoordelijkheden met zich mee. Een organisatie die de samenleving dient, moet kunnen uitleggen waarom bepaalde uitgaven noodzakelijk en verantwoord zijn.