Politieoptreden

door

DE BEELDEN VAN een arrestatie waarbij een geboeide verdachte woensdag als een levenloos object in een politievoertuig werd gesmeten, laten een diepe kras achter op het schild van onze rechtsstaat. Hoewel de ernst van het misdrijf – een gewelddadige beroving met gewonden – onmiskenbaar is en de roep om veiligheid in de samenleving luid klinkt, mag dit nooit een vrijbrief zijn voor ordehandhavingsinstanties om de fundamentele menselijke waardigheid uit het oog te verliezen.

Het is een gevaarlijke misvatting dat de rechten van een mens vervallen op het moment dat hij de wet overtreedt. Internationale verdragen, zoals het VN-verdrag tegen foltering en andere wrede behandelingen, zijn glashelder: niemand mag worden onderworpen aan onmenselijke of vernederende behandeling, ongeacht de aard van het misdrijf waarvan men wordt verdacht. Enkele verdragen die de behandeling van verdachten en gedetineerden regelen zijn onder andere: de Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners (de Mandela Rules), Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten en het Inter-Amerikaans Verdrag over de Rechten van de Mens

Zonder transparantie over de disciplinaire gevolgen voor de betrokken manschappen, blijft een onderzoek slechts een papieren tijger.

Zodra een verdachte is overmeesterd en geboeid, is de dreiging geweken en rust op de staat de dure plicht om de fysieke integriteit van deze persoon te waarborgen. Het doelbewust toebrengen van letsel tijdens het afvoeren is geen handhaving, maar een vorm van eigenrichting door de overheid.

Zorgwekkender nog dan de beelden zelf, is de reactie vanuit het politieke establishment. Wanneer een minister van Justitie en Politie suggereert dat hard optreden een direct gevolg is van de verruwing van de criminaliteit, begeeft hij zich op een hellend vlak. Natuurlijk moet de politie daadkrachtig optreden, maar ‘hardheid’ mag nooit ontaarden in het negeren van professionele standaarden. De suggestie dat de ernst van het delict het geweld legitimeert, ondermijnt de scheiding der machten. Het is aan de rechter om te straffen, niet aan de agent op straat of de militairen die assisteren.

Het instellen van een intern onderzoek door het Korps Politie Suriname is een noodzakelijke eerste stap, maar het verleden leert dat dergelijke procedures vaak in de anonimiteit verzanden. Zonder transparantie over de disciplinaire gevolgen voor de betrokken manschappen, blijft een onderzoek slechts een papieren tijger.

Een professioneel politieapparaat onderscheidt zich van de criminaliteit die het bestrijdt door zich juist in verhitte situaties aan de wet te houden. Wanneer de overheid de hand licht met de rechten van verdachten, verliest ze de morele autoriteit om van burgers respect voor de wet te vragen. De rechtsstaat is geen keuzemenu waaruit we alleen de regels lichten die ons op dat moment goed uitkomen; ze is een integraal fundament dat juist de meest gehate verdachte beschermt tegen de willekeur van de sterke arm, hoe ernstig of afschuwelijk het gepleegde delict ook is.