Ons wonderbaarlijk brein (9)

door

Ik kreeg daags na de afschuwelijke misdaad die op 28 december 2025 heeft plaatsgevonden in district Commewijne een telefoontje van een journalist om commentaar te leveren. Mijn antwoord was dat ik op dat moment geen informatie had over de toedracht van de misdaad, waarbij kinderen en volwassenen het leven hebben verloren. Alle commentaar die ik zou leveren zou dus puur speculatie zijn en dat zou beroepshalve onethisch en onverantwoordelijk zijn.

Tekst Richenel Ellecom

Beeld Sharon Singh

Er zijn ook krantenartikelen en nieuwsberichten gepubliceerd over het voorval. Interessant genoeg probeerde iedereen een reden aan te dragen over de oorzaak van het gebeuren, terwijl geen van de schrijvers naar mijn mening historische feiten hebben aangedragen over de dader. Het is te begrijpen dat de samenleving is geschokt over het voorval en men probeert oorzaken aan te dragen die moeten worden aangepakt om zo een gebeuren in de toekomst te voorkomen.

“Zou een voorval, zoals dat van Commewijne, voor 100 procent kunnen worden voorkomen? Het antwoord is ‘neen‘”

Nu wil ik ingaan op het feit waarom niemand de juiste reden kan aangeven voor deze daad. Bij dit incident zijn zo te zien de dader, een buurman en buurvrouw en vier kinderen, variërend in de leeftijd van vijf tot vijftien jaar betrokken. Het is te begrijpen dat de gemeenschap is opgeschrikt.

Verstoring denkproces

Volgens geaccepteerde menselijke normen en waarden is het duidelijk dat er een verstoring heeft plaatsgevonden in het denkproces van de dader. De factoren die hebben bijgedragen tot het verstoorde denkproces zijn niet duidelijk en speculeren, zonder de nodige feiten, maakt de zaak alleen maar onduidelijker.

De hamvraag die door velen wordt gesteld is: kon er niets zijn gedaan om deze tragedie te voorkomen? Er worden heel wat externe factoren genoemd zoals: armoede, lage opleiding, slechte huisvesting, sociale uitsluiting, gebrek aan toekomstig perspectief, onderliggende psychiatrische aandoeningen, drugsverslaving, sociale stress enzovoorts. Maar epidemiologisch gezien zijn er veel mensen in de samenleving die één of meerdere van deze factoren ervaren en toch niet overgaan tot het afslachten van hun eigen nakomelingen.

Zouden wij, zonder alle relevante factoren beschikbaar te hebben, wat inzicht kunnen ontwikkelen wat er misschien verkeerd is gegaan in het denkproces van de dader? Om mee te kunnen denken met wat ik nu zal stellen, raad ik u aan om deel 7 en 8 van deze serie, gepubliceerd in en door de Ware Tijd, te lezen.

De dader heeft één of meerdere externe prikkels (zien, horen, tasten, ruiken, proeven) in samenspraak met zijn mentaal draaiboek geïnterpreteerd. Deze geïnterpreteerde negatieve gedachten genereerden negatieve gevoelens en hebben in combinatie zijn gedrag beïnvloed (oplossings- of probleemgericht). Het verstoorde denkproces dat leidde tot wat hij als een oplossing beschouwde, was in feite een vreselijke tragedie.

Ik moet toegeven dat neurowetenschappers slechts 20 tot 25 procent van de dynamiek van de neuropsychologische processen begrijpen. Met onderzoeksmethoden zoals f-MRI, Quantum EEG, neuropsychologische taakopdrachten, thematisch aperceptische testen, hebben we toch een redelijk idee van het denkproces dat de mens meemaakt. Dit proces is niet cultuurgebonden. Alleen moet er rekening worden gehouden hoe de prikkels binnen een bepaalde cultuur worden geïnterpreteerd.

Handvatten en hulpmiddelen

Waarom dit soort voorvallen niet efficiënt kunnen worden voorkomen, is dat het denkproces dat resulteert in het probleemgedrag intern (internal locus) is en onleesbaar is voor de buitenwereld. Zolang de persoon in kwestie zijn/haar onleesbare gedachte niet verbaliseert, is het niet kenbaar.

Als forensische neuropsycholoog ben ik in de afgelopen veertig jaar vaak in de Verenigde Staten en Suriname geconfronteerd geweest om het concept van doen alsof (malingering) aan de rechtbank uit te leggen. Zelf rechters en juryleden in Amerika hebben moeite om dit concept te begrijpen, omdat men uitgaat van hun eigen niet verstoord denkproces.

Zou een voorval, zoals dat van Commewijne, voor 100 procent kunnen worden voorkomen? Het antwoord is ‘neen’. Uiteraard moeten wij als gemeenschap zoveel als mogelijk handvatten en hulpmiddelen aanbieden, maar de sleutelbeslissing ligt bij het individu, die juridische en ethische plichten, maar ook rechten heeft.

*Als u verdere vragen heeft, kunt u contact maken met de schrijver van het artikel

Richenel Ellecom (899-6441/ramdas1947@yahoo.com), Psy.D., Dr.P.H., HSPP, is preventieve geneeskundige- en medisch voedingskundige specialist, alsook klinisch en forensische neuropsycholoog.