Ons wonderbaarlijk brein (26)

door

Voedselverslaving is een aandoening waarbij iemand een dwangrelatie ontwikkelt met voedsel. Bewerkt voedsel dat rijk is aan suiker, vet en zout leent zich voor deze relatie. Er is groeiend wetenschappelijk onderzoek dat aangeeft dat de neurobiologische mechanismen onderliggend aan dit fenomeen veel overeenkomsten vertonen met verslaving aan alcohol en cocaïne.

Tekst en beeld Richenel Ellecom

Deze aandoening wordt gekenmerkt door verlies van controle over voedselinname, regelmatig meer eten dan men van plan was, sterke trek in eten zonder dat men honger heeft, voortdurend denken aan eten, doorgaan met het gedrag ondanks lichamelijke of sociale schade, mislukte poging te stoppen met het gedrag en eten om negatieve gevoelens te verminderen.

“De uitdaging bij voedselverslaving is dat voedsel een belangrijk onderdeel is van het menselijke bestaan. We kunnen niet zonder voedsel leven”

Ondanks het feit dat voeding niet giftige of verslavende stoffen bevat volgens de traditionele definitie, kan voeding worden gebruikt om emotionele regulatie te bevorderen. Voorbeelden hiervan zijn: voeding om angst te verminderen, om verdriet te verzachten, om eenzaamheid te compenseren, om stress te reguleren en om gevoelens van leegte op te vullen. Er kan dus een vicieuze cirkel ontstaan: stress–eten–tijdelijke opluchting–schuldgevoel–meer stress–opnieuw eten.

Biochemische mechanismen

Er zijn biochemische (scheikundige processen in het lichaam) die onderliggend zijn aan de zichtbare symptomen. Het dopamine systeem functioneert als het primaire beloningssysteem in het lichaam.

Suiker en vet stimuleren een sterke dopamine afgifte. Na langdurige overstimulatie neemt het aantal dopaminereceptoren af en ontstaat er tolerantie, waardoor men steeds meer voedsel nodig heeft om hetzelfde beloningseffect te bereiken. Deze cyclus lijkt sterk op dat van cocaïne en nicotine.

Tijdens het eten komen de endogene opioïden, endorfine en enkefaline vrij. Ze veroorzaken ontspanning, comfort en pijn vermindering.

Koolhydraatrijke (zetmeel) voeding verhoogt tijdelijk de serotroninespiegel, die verbetering van de stemming en vermindering van angst tot gevolg heeft.

Het endocannabinoide system (lijkt op het primaire bestanddeel in marihuana) verhoogt de eetlust, verhoogt genot en versterkt het voedselbeloningseffect.

Ghreline is het hongerhormoon dat de eetlust stimuleert, dopamineafgifte en de drang naar voedsel bevordert. Leptine is het hormoon dat verzadiging aangeeft. Wanneer men obesitas heeft, ontstaat er leptineresistentie, waardoor het brein denkt dat men nog steeds honger heeft.

Chronische hoge suikerinname veroorzaakt insulineresistentie. De insulineresistentie kan leiden tot verhoogde vetopslag, grotere honger en verhoogde voedseldrang.

Het metabool syndroom verwijst naar de fysiologische veranderingen die plaats vinden als gevolg van de biochemische veranderingen. Dit syndroom wordt gekenmerkt door obesitas, diabetes type-2, hypertensie en levervetten.

Betrokken netwerken van het brein

De netwerken die de gedachten, gevoelens en het gedrag rond voedselverslaving aansturen zijn: het beloningsnetwerk, het salience netwerk, het executieve controle netwerk, het limbische netwerk en het default modenetwerk.

Het beloningsnetwerk geeft een hoge prioriteit aan voedselinname. Het executieve controle netwerk werkt niet optimaal om de juiste hoeveelheid en kwaliteit van voedselkeuze te reguleren. Het limbische netwerk conditioneert het gebruik van voedsel om negatieve emotionele herinneringen en stressreacties te stillen. Overactivering van het default modenetwerk leidt tot piekeren, voedsel gerelateerde fantasieën en obsessieve voedselgedachten.

Onderliggende psychologische trauma’s

Er zijn onderliggende traumatische ervaringen die het zichtbare voedselgedrag ondersteunen. Dus in dit geval vertegenwoordigt voedsel meer dan alleen voedsel. Voedsel heeft een functie van emotionele veiligheid, liefde en bevestiging.

Ook onverwerkte jeugdtrauma’s, zoals emotionele verwaarlozing, mishandeling en afwijzing worden via voedselverslaving verwerkt. Een onveilige jeugdhechtingservaring, gekenmerkt door chronisch leegtegevoel, angst voor verlating, emotionele spanning, negatief zelfbeeld en interpersoonlijke conflicten, wordt verwerkt door deze ongezonde relaties met voeding.

Behandeling

Medicamenteuze behandeling alleen heeft een beperkte invloed op het eet-verslavingsproces, net als bij andere verslavingen. Medicijnen kunnen voor korte tijd worden aangewend om depressie, impulscontrole en angst te onderdrukken. Ze moeten nooit op langdurige basis worden gebruikt zonder diepgaande psychologische begeleiding.

Er zijn verschillende typen psychotherapie die in de literatuur worden beschreven. In mijn ervaring hebben cognitieve reconstructie, psychodynamische therapie en traumatherapie in handen van een ervaren therapeut het beste resultaat.

De uitdaging bij voedselverslaving is dat voedsel een belangrijk onderdeel is van het menselijke bestaan. We kunnen niet zonder voedsel leven. Het uiteindelijke doel is dagelijkse regulering van voedselgebruik. Deze regulering kan ontstaan door het leren moduleren van de interpretatie van de zintuigelijke prikkels waarmee de persoon wordt geconfronteerd, het identificeren van de resultante gevoelens en het resulterende gedrag.

De prognose is goed bij vroege herkenning, behandeling van de onderliggende psychische factoren, beweging, voedingsregulatie, rustige slaap, betrokkenheid en sociale steun van de familie door een trans-disciplinair team.

*Wenst u meer informatie dan kan u contact maken met de schrijver

Richenel Ellecom (899-6441/ramdas1947@yahoo.com), Psy.D., Dr.P.H., HSPP, is preventieve geneeskundige- en medisch voedingskundige specialist, alsook klinisch en forensische neuropsycholoog.