Ons wonderbaarlijk brein (22)

door

De lezer die deze serie over het brein regelmatig leest, heeft ontdekt dat ik de positieve en negatieve resultaten van de hersenfuncties probeer te belichten. Ik hoop dat de lezer lering kan trekken uit het gepresenteerde.

Tekst en beeld Richenel Ellecom

In de jaren negentig, toen ik praktijk uitoefende in de Verenigde Staten, had ik een patiënt op de poli die ik fictief John zal noemen. Hij had zich gemeld omdat hij niet kon begrijpen waarom hij niet van zijn cocaïnegebruik kon afkomen.

“Ze worstelen met een gewoonte, die ze maar niet kunnen nalaten”

John vertelde mij dat hij van beroep kerkorganist was. Elke zondag speelde hij het orgel voor twee kerken. Hij verdiende tweehonderd US dollar per kerk, dus totaal vierhonderd US dollar op elke zondag wanneer hij speelde.

John vertelde dat terwijl hij het orgel bespeelde hij dacht aan de cocaïne fix die hij zou beleven na zijn speeltijd in de kerken. Hij zei tegen mij dat hij zich schaamde te vertellen dat hij, terwijl hij in de kerk zat en luisterde naar de preek, dacht aan cocaïnegebruik. Dit is een scenario dat ook andere behandelaren ervaren met cocaïneverslaafden. Ze worstelen met een gewoonte, die ze maar niet kunnen nalaten.

Aanloop naar de cocaïne-/crackverslaving

De twee typen cocaïne (poeder en crack) verschillen alleen maar in hoe ze er uitzien en hoe die worden gebruikt. Het effect op de breinnetwerken en het lichaam is hetzelfde. Alleen bereikt crack het brein sneller, omdat die wordt gerookt.

In het proces van cocaïneverslaving zijn de volgende hersennetwerken betrokken: het beloningssysteem, impulscontrole, geheugen- en leerprocessen en stresssystemen.

Het beloningsnetwerk, dat bestaat uit het Ventrale Tegmentale Area (VTA), nucleus accumbens en ventrale striatum, leert bij regelmatig gebruik van cocaïne, via dopamine, dat het gebruik van cocaïne een gevoel van plezier geeft.

Het impulscontrolenetwerk, bestaande uit dorsolaterale prefrontale cortex (DPC), orbitale cortex en de ventromediale prefrontale cortex (VPC), dat besluitvorming en remming regelt, verzwakt en de gebruiker heeft moeite met stoppen.

Het geheugennetwerk, dat voornamelijk bestaat uit de hippocampus en amygdala, leren de triggers, die leiden tot cocaïnegebruik, te associëren met het beloningsgevoel dat er volgt. Door het regelmatig gebruik van cocaïne worden het cortisolsysteem en de stressnetwerken geactiveerd. Deze activatie verhoogt het niveau van angst en vergroot het risico van terugval.

De neurotransmitters (chemische stofje in het brein), die het proces in de netwerken faciliteren zijn: dopamine voor plezier, noradrenaline regelt alertheid, serotonine regelt stemming, glutamaat regelt het leerproces en Gaba vermindert de inhibitie en verhoogt impulsiviteit.

Ontwenningsverschijnselen

De ontwenningsverschijnselen van cocaïne variëren van extreme vermoeidheid, anhedonie (geen plezier), depressie, verhoogde eetlust, slaapproblemen, prikkelbaarheid tot sterke drang.

Behandelingstraject

Zoals bij behandeling van alle verslavingstypen, is de gewilligheid en medewerking van de patiënt cruciaal. Het behandelingstraject bestaat uit drie fasen: acute- (dagen), sub-acute-(weken) en langdurige fase (maanden).

In de acute fase, wanneer de patiënt stopt met cocaïnegebruik, ervaart die vermoeidheid, langdurige slaapperioden en depressie.

Gedurende de sub-acute fase is het gevoel van plezier bij de patiënt minder, omdat hij/zij de prikkel die cocaïnegebruik geeft, heeft leren waarderen. Hij/zij heeft een sterke drang naar cocaïne, heeft concentratieproblemen en is vaak prikkelbaar, omdat de hele fysiologie van het lichaam ongebalanceerd is.

Gedurende de langdurige fase worstelt de verslaafde hoe om te gaan met prikkels die de drang aanwakkeren. Hij/zij heeft ook een verhoogde prikkelbaarheid, die ook agressief gedrag tot gevolg kan hebben.

Het is in deze periode ook belangrijk welke comorbide ziektebeelden de patiënt heeft die de verslaving instant houden. Deze kunnen zijn: chronische depressie, ADHD, trauma, angst en persoonlijkheidsproblematiek.

De strategieën die kunnen worden gehanteerd tijdens de behandeling zijn: cognitieve reconstructie, waarbij de patiënt leert verband te zien tussen gedachten, gevoel en gedrag en hoe die om te buigen om te resulteren in een productief gedrag.

Ontspanningstraining kan ook helpen de hyperalertheid, die ontstaat bij cocaïnegebruik, terug te brengen. De patiënt leert ook zijn/haar dagelijkse schema zo op te stellen dat de tijd nuttig wordt besteed en weinig ruimte overblijft voor verveling.

Regelmatige fysieke beweging – lopen, fietsen, trainen – is noodzakelijk. Familie en/of gezinsondersteuning, herkennen van de triggers, een noodplan en langdurige follow-up zijn bijzonder belangrijk om terugval te voorkomen.-.

*Heeft u verdere vragen dan kan u contact opnemen met de schrijver

Richenel Ellecom (899-6441/ramdas1947@yahoo.com), Psy.D., Dr.P.H., HSPP, is preventieve geneeskundige- en medisch voedingskundige specialist, alsook klinisch en forensische neuropsycholoog.