Onherstelbare schade door brand Oranjetuin

PARAMARIBO — De brand die woensdag woedde op de Nieuwe Oranjetuin heeft naar schatting de helft van de historische begraafplaats getroffen en onherstelbare schade aangericht aan verschillende grafmonumenten. Erfgoedspecialist Stephen Fokké, die het terrein na de brand bezocht, constateerde dat een groot aantal graven is zwartgeblakerd of door de hitte ernstig is beschadigd.

De brand ontstond toen bijenbestrijders van het Korps Brandweer Suriname (KBS) met vuur nesten van Braziliaanse bijen probeerden te vernietigen. De bestrijdingsactie liep uit de hand, waarna de vlammen zich snel over het kurkdroge terrein verspreidden.

“Onduidelijk is intussen hoe het verder moet met de Nieuwe Oranjetuin en de restauratie van de beschadigde grafmonumenten”

De schade komt op een moment dat juist grote inspanningen werden geleverd om de jarenlang verwaarloosde begraafplaats weer toegankelijk te maken. Sinds half augustus waren gedetineerden bezig met een grootscheepse schoonmaak van het terrein, dat wordt begrensd door de Dr. J.F. Nassylaan, Swalmbergstraat en Henck Arronstraat.

Na jaren van achterstallig onderhoud was de Oranjetuin vrijwel veranderd in een ontoegankelijk stadsbos. De gedetineerden verwijderden onder meer onkruid, struiken, afval en hoge bomen. Op sommige plaatsen groeiden bomen zelfs uit graven. De werkzaamheden vonden plaats onder leiding van het directoraat Openbaar Groen van het ministerie van Openbare Werken en Ruimtelijke Ordening (OWRO).

Het directoraat Cultuur was niet betrokken bij de werkzaamheden. Fokké besloot vanwege zijn persoonlijke betrokkenheid bij het erfgoed zelf richtlijnen te geven aan de penitentiair ambtenaren en medewerkers van Openbaar Groen die de gedetineerden begeleidden. Daarmee moest worden voorkomen dat tijdens de schoonmaak waardevolle grafmonumenten zouden worden beschadigd. Het werk vorderde volgens hem goed en het verwijderde materiaal, waaronder grote boomstammen, werd regelmatig door trucks van Openbaar Groen afgevoerd.

De tekst op kwetsbare leistenen zerken is weggevaagd door de vlammen. [: Stephen Fokké]

Op 2 september sloeg het noodlot toe. Tijdens het bestrijden van bijennesten werd vuur gebruikt, waarna de vlammen zich snel over de droge begroeiing verspreidden. Op videobeelden is te zien hoe het vuur in de richting van de Swalmbergstraat trok.

De blusdienst van het KBS werd ingeschakeld. Volgens beelden van Christopher Gits werd de brand na enige tijd niet volledig geblust, maar deels gecontroleerd uitgebrand.

De gevolgen voor het historische erfgoed zijn groot. Teksten op zeldzame leistenen zerken zijn niet of nauwelijks meer leesbaar. Marmeren grafmonumenten zijn door de intense hitte gebarsten of afgebroken, terwijl grafpalen van bruinhart zijn verkoold. Daarmee zijn unieke historische elementen verloren gegaan die volgens Fokké een belangrijke rol hadden kunnen spelen bij de ontwikkeling van de Oranjetuin als bestemming voor erfgoedtoerisme.

“De gedetineerden waren goed bezig”, verzucht Fokké. “De graven werden weer zichtbaar en tijdens mijn bezoekjes werd ik opnieuw getroffen door de schoonheid, betekenis en historie achter de grafmonumenten.”

Een verdere ramp bleef uit doordat het vuur zich niet verspreidde naar Theater Thalia en de houten beheerderswoning op het terrein. Vooral daar had uitbreiding van de brand mogelijk nog ernstigere gevolgen kunnen hebben.

Op het oostelijke gedeelte van de Nieuwe Oranjetuin zijn veel graven nog altijd bedekt met gras en struikgewas. Bij het schoonmaken van dat deel zal volgens betrokkenen extra voorzichtig te werk moeten worden gegaan. Indien daar opnieuw nesten van Braziliaanse bijen moeten worden bestreden, zou een brandweerwagen direct paraat moeten staan om bij uitbreiding van vuur onmiddellijk te kunnen ingrijpen.

Onduidelijk is intussen hoe het verder moet met de Nieuwe Oranjetuin en de restauratie van de beschadigde grafmonumenten. De Heritage Month is inmiddels afgelopen. Tot dusver heeft volgens Fokké niemand van de presidentiële commissie of de regering zich ter plaatse georiënteerd op de omvang van de schade.

De houten grafzerken van bruinhart moesten er ook aan geloven. [: Ank Kuipers]

...