Onduidelijkheid schaadt vertrouwen

door

HET PERSBERICHT VAN het Openbaar Ministerie (OM) over het lopende onderzoek naar geldstromen en procedures bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken schiet ernstig tekort in het adequaat informeren van het publiek. Hoewel het bericht de indruk wekt van daadkracht en zorgvuldigheid, laat het essentiële vragen onbeantwoord. Daarmee roept het meer onduidelijkheid op dan dat het helderheid verschaft.Het OM meldt dat het onderzoek plaatsvindt ‘naar aanleiding van een Clad-rapport’ en dat het betrekking heeft op ‘een specifieke periode.’ Cruciale informatie blijft echter achterwege. Wanneer is dit Clad-onderzoek precies verricht? Over welke periode hebben de vermeende onregelmatigheden of mogelijke fraude zich afgespeeld? En minstens zo belangrijk: in opdracht van wie is dat Clad-onderzoek uitgevoerd? Dit zijn geen details die het onderzoek in gevaar brengen, maar basisgegevens die noodzakelijk zijn om het publiek context en houvast te bieden.Daarnaast blijft onduidelijk hoe lang dit onderzoek nog zal duren. Wanneer verwacht het OM het te hebben afgerond? In een samenleving waar publieke middelen schaars zijn en het vertrouwen in instituties kwetsbaar is, kan een dergelijk onderzoek niet in een tijdloos vacuüm blijven hangen. Zonder enig tijdspad ontstaat het beeld van een proces zonder duidelijke richting of eindpunt.Het OM stelt dat ‘op grond hiervan op dit moment geen verdere details kunnen worden vrijgegeven.’ Dat is op zichzelf begrijpelijk; lopende onderzoeken vereisen terughoudendheid. Maar terughoudendheid is iets anders dan vaagheid. Transparantie betekent niet dat het OM inhoudelijk naar buiten hoeft te treden over verdachten, bewijs of conclusies. Transparantie betekent wel dat het publiek mag weten wanneer onderzoeken zijn gestart, welke periode zij bestrijken, wie de opdrachtgever is/was en welke stappen nog volgen.Juist omdat het onderzoek betrekking heeft op een cruciaal ministerie en mogelijk heeft geleid tot benadeling van de Staat, is zorgvuldige publieke communicatie geboden. Het OM heeft hier een dubbele verantwoordelijkheid: het beschermen van het onderzoek én het behouden van maatschappelijk vertrouwen. Dat laatste wordt niet gediend door summiere verklaringen die ruimte laten voor speculatie, geruchten en wantrouwen.Een persbericht is geen juridische akte, maar een communicatief instrument. In dit geval had het OM met enkele aanvullende feiten een groot deel van de onrust kunnen wegnemen, zonder het onderzoek te schaden. Transparantie is geen luxe, maar een vereiste in een democratische rechtsstaat. Juist wanneer het gaat om mogelijke misstanden binnen de overheid zelf.-.