Onderzoeksrapport: Geen Nederlandse coupsteun aan Bouterse, wel falend toezicht

Tekst Ivan Cairo

PARAMARIBO — Een in 1984 afgerond en inmiddels openbaar onderzoeksrapport concludeert dat Nederland geen actieve rol heeft gespeeld bij de staatsgreep van 25 februari 1980 door sergeant-majoor Desi Bouterse en vijftien onderofficieren van het Nationaal Leger. Tegelijkertijd is het oordeel over het Nederlandse optreden weinig vleiend.

Hoewel er geen bewijs is voor steun aan de coupplegers, faalden toezicht, bestuurlijke distantie en informatievoorziening ernstig. Dat blijkt uit het rapport van de Commissie van Onderzoek naar de Nederlandse Militaire Missie in Suriname, dat berust in het Nationaal Archief van Nederand. De Ware Tijd heeft een deel van deze archieven mogen inzien.

Twijfel onderzocht

Het onderzoek kwam tot stand na langdurige politieke discussies in Nederland over mogelijke betrokkenheid bij de machtsgreep waarbij sergeanten onder leiding van Bouterse de regering van premier Henck Arron afzetten. Geruchten over Nederlandse voorkennis of medewerking hielden decennialang stand.

De commissie kreeg de opdracht om op basis van archieven, interne rapporten en diplomatieke stukken vast te stellen of deze vermoedens gegrond waren. Ze stelt vast dat er geen aanwijzingen zijn dat kolonel Hans Valk, destijds hoofd van de Nederlandse militaire missie in Paramaribo, of andere Nederlandse militairen, hebben meegewerkt aan de voorbereiding of uitvoering van de coup.

‘De conclusie van het onderzoek is: Nederland steunde de coup niet, maar liet wel steken vallen in toezicht, afstand en informatiebeheer op een cruciaal moment in de Surinaamse geschiedenis.’

Ook is niet gebleken dat zij vooraf wisten van een op handen zijnde staatsgreep. Wel wordt erkend dat de militaire situatie in Suriname rond februari 1980 gespannen was, maar die spanningen leidden volgens het rapport niet tot concrete signalen van een naderende machtsovername.

Onvoldoende afstand Valk

De kritiek richt zich vooral op het optreden van Valk zelf. De commissie stelt vast dat hij op de hoogte was van onvrede onder Surinaamse onderofficieren en daar, in gesprekken, begrip voor toonde.

Tijdens een bijeenkomst op 9 februari 1980 in Fort Bomika zouden zijn uitlatingen door deze militairen zijn opgevat als morele steun. Volgens de commissie had Valk juist afstand moeten bewaren en een matigende rol moeten spelen. Door dat na te laten, heeft hij de schijn gewekt partij te kiezen in een intern militair conflict.

Informatie bleef steken

Naast persoonlijke tekortkomingen legt het rapport structurele problemen bloot binnen Defensie en Buitenlandse Zaken. Interne rapporten van de Landmacht Inlichtingendienst over de situatie in Suriname raakten zoek of werden onvolledig doorgestuurd.

Cruciale passages werden soms verwijderd, voordat stukken Den Haag bereikten. Hierdoor waren bewindspersonen onvoldoende geïnformeerd over politieke spanningen en mogelijke risico’s. Ook diplomatieke berichten vanuit Paramaribo bleken achteraf incompleet.

Bestuurlijk falen

De toenmalige minister van Buitenlandse Zaken onderschreef de conclusies van de commissie. Valk kreeg een berisping wegens tekortschieten in zijn functioneren en zou kort daarna de dienst verlaten. Tegen andere ambtenaren volgden geen sancties, ondanks erkende fouten. Wel kondigde de minister aan dat interne procedures zouden worden aangescherpt.

De conclusie van het onderzoek is: Nederland steunde de coup niet, maar liet wel steken vallen in toezicht, afstand en informatiebeheer op een cruciaal moment in de Surinaamse geschiedenis.-.

Streamer:

‘De conclusie van het onderzoek is: Nederland steunde de coup niet, maar liet wel steken vallen in toezicht, afstand en informatiebeheer op een cruciaal moment in de Surinaamse geschiedenis.’

...