Onderzoek naar winti en christendom legt religieuze spanningen op Para-plantages bloot

door

Een onderzoek naar de religieuze geschiedenis van acht voormalige plantages in Para heeft een stevige discussie losgemaakt over de verhouding tussen winti en het christendom in Suriname. Tijdens de presentatie van Wan Gado, someni fasi fu begi, Ma wan papa.
Een religieuze strijd op Para-plantages 1630 tot heden liepen de opvattingen uiteen over religieuze vermenging, koloniale invloed en de ruimte die traditionele geloofssystemen door de eeuwen heen hebben gekregen.
Onderzoeker Elviera Bruce-Sandie zegt blij te zijn met de kritische reacties uit het publiek. Volgens haar blijkt daaruit dat er behoefte bestaat aan meer gesprekken over religie, cultuur en de manier waarop verschillende geloofssystemen zich in Suriname tot elkaar verhouden.
Het onderzoek richt zich op de voormalige plantages La Prosperité, De Vier Kinderen, Onoribo, Osembo, Onverwacht, Overtoom, De Waakzaamheid en Hanover in Para. Centraal staat onder meer de concurrentiestrijd tussen vier christelijke denominaties: de Hervormde Kerk, de Lutherse Kerk, de Rooms-Katholieke Kerk (RK) en de Evangelische Broedergemeente (EBG). Tegelijkertijd wordt aandacht besteed aan de strijd van Inheemse en Afrikaanse gemeenschappen om hun eigen traditionele geloofssystemen en religieuze gebruiken te behouden.
Winti en christendom naast elkaar
Een van de belangrijkste discussies tijdens de bijeenkomst draaide om mensen die zowel christelijke als winti-geloofspraktijken onderhouden. Vanuit christelijke hoek werd aangevoerd dat het volgens de Bijbelse leer niet mogelijk is om twee heren te dienen. Anderen menen juist dat beide geloofssystemen naast elkaar kunnen bestaan en in de praktijk ook naast elkaar worden beleefd.
De uitspraak “Gado na fesi, nanga den bun yeye na baka” werd daarbij genoemd als voorbeeld van de manier waarop sommige gelovigen hun verhouding tot God en de spirituele wereld ervaren.
Pater Kenneth Vigelandzoon zei regelmatig te hebben gezien dat mensen die de kerk bezoeken tegelijkertijd dualistische geloofspraktijken onderhouden. Ook tijdens bezoeken aan verschillende dorpen heeft hij naar eigen zeggen dezelfde situatie waargenomen.
Volgens Vigelandzoon zijn bepaalde spirituele gebruiken bovendien terug te vinden in culturele tradities. Hij wees op het lied “Tya’tya ma leba”, dat regelmatig aan het einde van feesten wordt gespeeld.
Erfgoedspecialist Rosita Leeflang vulde aan dat het lied wordt gebruikt om mensen een goede reis naar huis te wensen. Binnen de wintitraditie wordt daarbij verwezen naar Leba, een winti-entiteit die de weg zou vrijmaken, zodat bezoekers veilig naar huis kunnen terugkeren.
Rituelen verweven met dagelijks leven
Vigelandzoon wees erop dat ook binnen de katholieke kerk verschillende handelingen met rituelen verbonden zijn. Daarnaast zijn rituele gebruiken buiten de kerk onderdeel geworden van het dagelijks leven. Zo nemen veel mensen rond de jaarwisseling een wasi en luiden zij het nieuwe jaar in met switi watra.
Panellid Urmie Mingoen erkende de belangrijke rol die kerken in de Surinaamse geschiedenis hebben gespeeld, onder meer bij de ontwikkeling van het onderwijs. Tegelijkertijd wees zij op een leemte in de geschiedschrijving over zendingskerken op de plantages. Volgens haar hebben de zendingen tijdens hun aanwezigheid in Suriname veel vastgelegd.
Religie en koloniale verhoudingen
Tijdens de presentatie kwam ook de rol van religie binnen de koloniale machtsverhoudingen aan bod. De eerste kerk op plantage La Prosperité werd volgens het onderzoek in 1858 gebouwd.
Tijdens de slavernij werd het tot slaaf gemaakten lange tijd verboden of bemoeilijkt om kerken te bezoeken en zich vrijelijk het christelijk geloof eigen te maken. Volgens de tijdens de presentatie besproken historische context speelde daarbij niet alleen controle een rol, maar ook de koloniale opvatting dat tot slaaf gemaakten niet als volwaardige mensen werden beschouwd.
Religieuze organisaties probeerden hen desondanks te bereiken. Binnen de Rooms-Katholieke Kerk werd gesproken over “Waka Kerki”, waarbij gelovigen verschillende plaatsen bezochten zonder over een vaste kerkruimte te beschikken. Binnen de EBG werd de benaming “Begi Kerki” gebruikt.
Pleidooi voor meer kritische gesprekken
Directeur en archivaris Rita Tjien Fooh van het Nationaal Archief Suriname zei dat de presentatie al langere tijd op de agenda stond. Volgens haar is er behoefte aan meer bijeenkomsten waarin religie, geschiedenis en cultuur kritisch worden besproken.
Ook panellid Kirtie Algoe vindt dergelijke gesprekken belangrijk. Zij stelde dat Suriname bekendstaat om zijn grote culturele diversiteit, maar dat cultuur en religie nog te vaak als vanzelfsprekend worden beschouwd. Volgens Algoe staat Suriname op de tweede plaats als het gaat om culturele diversiteit.
Zij vindt dat de Surinaamse geschiedschrijving kritisch moet worden bekeken en dat bestaande narratieven ter discussie mogen worden gesteld. De winti-religie heeft volgens haar door de geschiedenis heen steeds ruimte gezocht om zich verder te ontwikkelen, ondanks beperkingen en onderdrukking. Het panel bestond uit Kirtie Algoe, Kenneth Vigelandzoon en Urmie Mingoen.
Mogelijk ook presentatie in Para
Bruce-Sandie zegt tevreden te zijn over de opkomst en de diversiteit van het publiek. Volgens haar waren bezoekers uit verschillende lagen van de samenleving aanwezig en bevestigden de reacties dat er behoefte bestaat aan verdere verdieping.
Op de vraag of het onderzoek ook in Para zelf zal worden gepresenteerd, gaf zij aan dat wordt bekeken of dit nog tijdens Heritage Month kan plaatsvinden of op een later moment. Tijdens de bijeenkomst werd ook de vraag gesteld waarom geen wintideskundige voor het panel was uitgenodigd. Die opmerking werd door de organisatie en aanwezigen als een relevant aandachtspunt voor toekomstige gesprekken gezien.
De presentatie vond plaats in het Nationaal Archief Suriname in het kader van Heritage Month. De discussie maakte duidelijk dat de religieuze geschiedenis van Suriname niet alleen gaat over de komst en onderlinge concurrentie van christelijke kerken, maar ook over de voortdurende zoektocht naar erkenning en behoud van Inheemse en Afrikaanse geloofstradities.
The post Onderzoek naar winti en christendom legt religieuze spanningen op Para-plantages bloot appeared first on Suriname suriname.