Okanisi-gezag wil geen concessies zonder toestemming gaanman

door

De regering mag geen concessies meer verlenen in het traditionele leefgebied van de Okanisi zonder voorafgaande instemming van de gaanman van deze marronstam. Die toestemming moet bovendien schriftelijk worden vastgelegd en voorzien zijn van zijn handtekening. Een akkoord met uitsluitend een kapitein of basja is volgens het traditioneel gezag niet voldoende. Dit standpunt is zondag ingenomen tijdens een Liba Kuutu in Diitabiki, aan de Tapanahonirivier, waar de zeggenschap over grondgebied en natuurlijke hulpbronnen centraal stond.

Met deze eis wil het traditioneel gezag voorkomen dat de overheid overeenkomsten sluit of concessies uitgeeft zonder dat de hoogste traditionele autoriteit daadwerkelijk bij de besluitvorming is betrokken. De Okanisi beroepen zich daarbij op het beginsel van Free, Prior and Informed Consent (FPIC), dat betrekking heeft op vrije, voorafgaande en geïnformeerde instemming bij besluiten die de rechten en leefgebieden van inheemse en tribale gemeenschappen treffen. Het standpunt maakt deel uit van een reeks besluiten die tijdens de bijeenkomst zijn genomen over de bescherming van het traditionele woongebied, de gevolgen van mijnbouwactiviteiten en het uitblijven van wettelijke erkenning van collectieve grondenrechten.

“Vooral het gebruik van cyanide en andere giftige stoffen, waaronder een middel dat binnen de gemeenschap bekendstaat als Jin Chan, baart de traditionele leiders zorgen”

Zeggenschap over eigen grondgebied

Volgens het traditioneel gezag vormt het ontbreken van wettelijke bescherming van collectieve grondenrechten een belangrijke oorzaak van de kwetsbare positie van de Okanisi. Hoewel de gemeenschap al generaties in haar traditionele leefgebied woont en daarvan afhankelijk is, beschikt zij nog altijd niet over de gewenste juridische zekerheid ten aanzien van het land en de natuurlijke hulpbronnen.

Daardoor kunnen volgens de traditionele leiders concessies worden verleend en besluiten over grondstoffen worden genomen zonder dat de gemeenschap voldoende wordt geraadpleegd. Het gezag vindt dat deze situatie niet langer mag voortduren.

De eis dat de gaanman persoonlijk zijn instemming moet geven, moet waarborgen dat besluiten over het grondgebied niet buiten de hoogste traditionele leiding om worden genomen. Daarbij wordt uitdrukkelijk onderscheid gemaakt tussen de bevoegdheden van de gaanman en die van kapiteins en basja’s. Toestemming van lokale gezagsdragers alleen mag volgens de Liba Kuutu niet worden beschouwd als instemming van de gehele gemeenschap.

De bijeenkomst heeft daarom opnieuw aangedrongen op wettelijke erkenning en bescherming van de collectieve grondenrechten. Het traditioneel gezag wil daarmee voorkomen dat de Okanisi telkens worden geconfronteerd met besluiten over hun leefgebied waarop zij onvoldoende invloed hebben kunnen uitoefenen.

Mijnbouw en giftige stoffen

De discussie over concessieverlening hangt nauw samen met de bezorgdheid over mijnbouwactiviteiten waarbij gevaarlijke chemicaliën worden gebruikt. De recente waterverontreiniging bij Godoholo heeft volgens het traditioneel gezag de vrees voor aantasting van rivieren, drinkwaterbronnen en het aquatisch leven verder vergroot.

Vooral het gebruik van cyanide en andere giftige stoffen, waaronder een middel dat binnen de gemeenschap bekendstaat als Jin Chan, baart de traditionele leiders zorgen. De Liba Kuutu verlangt dat de regering het transport van deze stoffen naar het binnenland onmiddellijk stopzet. Ook moeten mijnbouwactiviteiten waarbij dergelijke chemicaliën worden gebruikt worden stilgelegd. Voorraden die al in het gebied aanwezig zijn, moeten onder toezicht van de bevoegde autoriteiten in beslag worden genomen en veilig worden verwijderd.

Daarnaast wordt geëist dat aangetaste gebieden worden gerehabiliteerd. Dat houdt onder meer in dat achtergebleven giftige stoffen moeten worden opgeruimd of geneutraliseerd.

Het traditioneel gezag wil eveneens dat onderzoek wordt ingesteld naar concessies waar deze chemicaliën worden toegepast. Daarmee wordt de kwestie van milieuverontreiniging rechtstreeks verbonden aan de vraag wie toestemming geeft voor economische activiteiten in het traditionele leefgebied en onder welke voorwaarden die mogen plaatsvinden.

Ook inspraak bij grenskwestie

De Okanisi willen niet alleen bij concessieverlening meer zeggenschap, maar ook bij besluiten over de grenskwestie tussen Suriname en Frans-Guyana. Het traditioneel gezag heeft tijdens de bijeenkomst benadrukt dat de territoriale belangen, traditionele leefgebieden en gebruiksrechten van de gemeenschap moeten worden beschermd.

De traditionele leiders verlangen dat de Okanisi tijdig en daadwerkelijk worden betrokken bij besluitvorming die gevolgen kan hebben voor hun grondgebied. Daarmee wordt ook bij de behandeling van de grenskwestie aanspraak gemaakt op een plaats aan de onderhandelingstafel wanneer de belangen van de gemeenschap in het geding zijn.

Tekorten in basisvoorzieningen

Naast de vraagstukken rond grondgebied en mijnbouw kwamen de problemen in de gezondheidszorg en het onderwijs aan de orde. Het traditioneel gezag noemt het tekort aan artsen, verplegend personeel en medicijnen in het binnenland onaanvaardbaar.

Ook het gebrek aan gekwalificeerde leerkrachten, leermiddelen en geschikte onderwijzerswoningen blijft volgens de gemeenschap een ernstig probleem. De traditionele leiders vinden dat de overheid deze tekortkomingen structureel moet aanpakken.

De besluiten van de Liba Kuutu worden vastgelegd in een resolutie die officieel aan president Jennifer Simons en de regering zal worden aangeboden. Daarin zal niet alleen worden aangedrongen op maatregelen tegen het gebruik van gevaarlijke chemicaliën, maar ook op rechtszekerheid en structurele erkenning van de positie van het traditioneel gezag.