NRCS bespreekt herstelbetalingen en ‘reparatie van de geest’: debat over Brattle-rapport en bewustwordingsfonds

door

Tekst en beeld Edwien Bodjie

PARAMARIBO — “Herstelbetalingen zijn geen ontwikkelingshulp. Reparations moeten voortkomen uit erkenning van misdaden tegen de menselijkheid en mogen niet gepaard gaan met eenzijdig opgelegde bestedingsvoorwaarden.” Dat zei Armand Zunder, voorzitter van de Nationale Reparatie Commissie Suriname (NRCS), donderdagavond tijdens een evaluatiebijeenkomst in het PWO Centrum aan de Limesgracht.

De commissie blikte terug op 2025 en keek vooruit naar het programma voor dit jaar. De bijeenkomst bracht grassroots organisaties en andere belanghebbenden samen rond de centrale vraag hoe het herstelproces rond het slavernijverleden verder vorm moet krijgen.

“Het is een proces van lange adem, maar er is vooruitgang”NRCS-voorzitter Armand Zunder

De NRCS houdt zich als nationale commissie bezig met het herstelvraagstuk rond het slavernijverleden. Zij levert input aan regionale en internationale trajecten, waaronder het tienpuntenprogramma van de Caricom Reparation Commission. Dat programma, opgesteld binnen de Caribische Gemeenschap (Caricom), vormt volgens de Surinaamse regering een belangrijke leidraad in het hersteldebat. De commissie werd in een eerdere regeringsperiode ingesteld zonder vaste eindtermijn. Volgens Zunder onderstreept dat het structurele karakter van het herstelvraagstuk.

Brattle-rapport

De voorzitter noemt een breed draagvlak essentieel. “Wie schrijft, die blijft”, stelde hij, verwijzend naar petities en actieprogramma’s die het afgelopen jaar zijn opgesteld in aanloop naar bezoeken van Nederlandse bewindslieden.

Een belangrijk onderdeel van de presentatie betrof donderdag het zogeheten Brattle-rapport, opgesteld door de Amerikaanse adviesgroep The Brattle Group in opdracht van de Caribische herstelcommissie. Volgens Zunder berekent het rapport dat Nederland Suriname circa 1,6 triljoen Amerikaanse dollar aan herstelbetalingen verschuldigd zou zijn, een bedrag dat zelfs boven het huidige Nederlandse bruto binnenlands product ligt.

Tijdens de bijeenkomst werd toegelicht dat het slavernijverleden in acht afzonderlijke componenten is gekwantificeerd, variërend van detentie in Afrikaanse kerkers voorafgaand aan transport en de overtocht, waarbij een aanzienlijk percentage van de mensen omkwam, tot eeuwenlange onbetaalde dwangarbeid, seksueel geweld en andere vormen van structurele ontmenselijking. Deze afzonderlijke berekeningen zijn volgens Zunder samengevoegd tot het eindbedrag. Nederland heeft het rapport ontvangen, maar heeft er volgens hem nog niet inhoudelijk op gereageerd.

De Nederlandse regering heeft wel een zogenoemd bewustwordingsfonds van tweehonderd miljoen euro aangekondigd, waarvan een deel is bestemd voor Suriname. Echter, volgens Zunder kan dit geld in juridische zin niet worden beschouwd als herstelbetaling. De NRCS pleit daarom voor onderhandelingen over een concreet bedrag dat wordt ondergebracht in een onafhankelijk beheerd fonds, bijvoorbeeld via een escrow-constructie, waarbij de besteding in onderling overleg wordt vastgesteld en niet eenzijdig wordt bepaald.

Reparatie van de geest

Naast financiële compensatie sprak Zunder over het belang van wat hij “reparatie van de geest” noemde. Daarmee doelde hij op het herstellen van psychologische, sociale en institutionele schade, die volgens hem voortvloeit uit het koloniale verleden en nog altijd doorwerkt in hedendaagse ongelijkheid en racisme.

In dat verband werd ook de Afro-Caribische Academie genoemd, een initiatief dat zich richt op educatie en capaciteitsversterking binnen de doelgroep met leerplannen op het gebied van geschiedenis, ondernemerschap en budgettering. Volgens de organisatoren bestaan er binnen de gemeenschap nog aanzienlijke structurele belemmeringen die moeten worden aangepakt.

Zunder omschreef het herstelproces als een marathon en geen sprint. Hij verwees naar het feit dat al in 1920 door Marcus Garvey over herstelbetalingen werd gesproken. “Het is een proces van lange adem, maar er is vooruitgang.”

Weigering inzage intekenlijst

De commissie zal de besproken documenten, waaronder haar aangepaste input voor het Caricom-tienpuntenprogramma, toesturen aan de aanwezige organisaties. In vervolgbijeenkomsten moet het debat verder worden verdiept.

De bijeenkomst werd mede georganiseerd door wat Zunder grassroots organisaties noemt: maatschappelijke groepen die direct in wijken en gemeenschappen actief zijn en werken met nazaten van tot slaaf gemaakten en inheemse gemeenschappen, jongeren begeleiden of cultureel-historisch bewustzijn bevorderen.

De officiële namen en vertegenwoordigers van deze organisaties zijn niet bekend, omdat de media tijdens de bijeenkomst geen inzage kreeg in de intekenlijst. Zunder weigerde die inzage te geven. Het is niet duidelijk wat de reden daarvoor is.