Nieuwe generatie erfgoedspecialisten gaat geschiedenis vastleggen en erfgoed beheren

door

Tekst Audry WajwakanaBeeld Nederlandse ambassade

PARAMARIBO — “Tot nu toe is erfgoedonderzoek vooral een zaak geweest van buitenlanders, mensen uit Nederland en een paar individuele liefhebbers. Hier zie je een generatie opstaan die als Surinamers zelf de geschiedenis van het land vastlegt en het erfgoed beheert.” Dit zegt de Nederlandse ambassadeur Walter Oostelbos aan de Ware Tijd, naar aanleiding van de terugkeer van vijf bursalen, na studie in Nederland. Dit markeert voor hem een belangrijke verschuiving in de manier waarop Suriname met zijn geschiedenis omgaat.

Teruggave objecten

Anderhalf jaar geleden werden Agir Axwijk, Amos Constant, Akaash Jhinkoe, Xaviera Plet, Jövan Samson en Rebekka Torsoh, door de Nederlandse ambassade met een afscheidsreceptie uitgezwaaid naar Nederlandse universiteiten. Afgelopen donderdag verwelkomde de ambassade hen, nu als afgestudeerde masters in Cultural Heritage (cultureel erfgoed). De zes mochten met bursalen uit Indonesië, Sri Lanka, Nigeria en Zuid-Afrika deelnemen aan het Cultural Heritage Scholarship Programme. Dit is een masteropleiding aan de Nederlandse universiteiten die zich richt op herkomstonderzoek, restitutie, museaal beleid en erfgoedbeheer.

Ook Suriname komt in aanmerking voor teruggave van haar culturele objecten.

Het programma is gefinancierd door het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken en uitgevoerd door Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationalisering in onderwijs, van basisschool tot universiteit. Dit programma past volgens de ambassadeur binnen een bredere visie op internationale culture samenwerking en gezamenlijke ontwikkeling.In zijn toespraak verwees Oostelbos naar het rapport van de Nederlandse Commissie Koloniale Collecties van 2020, waarin staat dat veel cultuurgoederen tijdens de koloniale periode tegen de wil van de eigenaren naar Nederland zijn gebracht en in musea worden tentoongesteld. Sinds 2023 heeft Nederland honderden culturele objecten aan Indonesië teruggegeven. Ook Suriname komt in aanmerking voor teruggave van culturele objecten. Nederland heeft een inventarislijst opgesteld van ongeveer 10.000 Surinaamse objecten. Restitutie is echter niet alleen een kwestie van politieke wil. Het vereist ook deskundigheid en infrastructuur in het land van herkomst. Het opleiden van gekwalificeerd personeel was daarom cruciaal.

Schilderij

Voor Constant was de masteropleiding een intellectuele en persoonlijke confrontatie met de impact van kolonialisme. “Het traject heeft mij een ander wereldbeeld gegeven. Als je in musea ziet hoe onze geschiedenis wordt belicht, dan voel je dat het onrecht is. Vanuit eurocentrische perspectieven. Ze vertellen niet het hele verhaal”, zegt hij. De opleiding vormde hem niet alleen als onderzoeker, maar verdiepte ook zijn kijk op restitutie. Hij wil zijn masteronderzoek mogelijk voortzetten in een PhD-traject, waarbij gemeenschappen – met name inheemse groepen – actief betrokken worden bij onderzoek naar objecten in Nederlandse collecties.

Torsoh benadrukte de betekenis van objecten als dragers van verhalen. Haar onderzoek richtte zich op een aquarel van tot slaafgemaakten aan het werk – mogelijk bij het uitgraven van een dam op een plantage – waarvan de datering onbekend is. “Ik wilde weten wat zo’n schilderij kan vertellen? Wat is de achtergrond? Wat is het verhaal?”, zegt ze. Tijdens haar studie verdiepte zij zich in concepten als culturele biografie van objecten en de rol van musea. Ze ziet mogelijkheden om kunstwerken uit Surinaamse collecties te verbinden met archieven en historische narratieven, vooral om jongeren een ander perspectief op het verleden te bieden. In Suriname liggen volgens haar heel veel collecties nog grotendeels onontgonnen. Zij wil daarom bijdragen aan inventarisatie, selectie en publiekswerking van erfgoed.

Het traject heeft mij een ander wereldbeeld gegeven. Als je in musea ziet hoe onze geschiedenis wordt belicht, dan voel je dat het onrecht is. – Amos Constant

Tijdens de ‘Welkom-terug-receptie’ presenteerden vijf van de zes afgestudeerden hun onderzoek. Namens de groep bedankte Axwijk te hebben mogen deelnemen aan het programma. Zijn onderzoek naar de Binnenlandse Oorlog (1986-1992) met de focus op de inheemse bevolking benadrukt hoe erfgoed niet alleen bestaat uit objecten, maar ook uit herinneringen, trauma’s en narratieven die vaak onderbelicht blijven.Jhinkoe onderzocht de representatie van Hindostaans koloniaal erfgoed in Nederlandse museale databases en het restitutiedebat.

Samson baseerde zijn onderzoek op het bestuderen van aardewerken van Inheemsen en marrons. Plet, de zesde bursaal was wegens uitlandigheid niet op de bijeenkomst.

Waardering voor jongeren

Of de zes afgestudeerden voldoende zijn om het erfgoedveld in Suriname structureel te versterken, durft Oostelbos niet te zeggen. Wat hem wel hoop geeft, is het enthousiasme van de groep, de kwaliteit van hun onderzoek en de manier waarop zij hun kennis weten over te dragen. Dat is volgens hem niet vanzelfsprekend in een tijd waarin de studie Geschiedenis zowel in Nederland als in Suriname, vaak plaatsmaakt voor studies als economie en rechten. “Daarom vind ik het ontzettend mooi om te zien dat er nog jongeren zijn die tegen alles in voor studies kiezen als erfgoedbeheerder of geschiedenis, eigenlijk het ontdekken van je eigen roots”, aldus Oostelbos, die zelf ook historicus is.