Niet-gebouwd erfgoed zichtbaar tijdens ‘studentendag’ Heritage Month

Tussen handgemaakte sieraden, natuurproducten, traditionele voedingsmiddelen, gerechten en activiteiten die oude gebruiken weer tot leven brengen, laten verschillende organisaties zien hoe breed het Surinaamse erfgoed is. Het was een komen en gaan van bezoekers tijdens het Heritage Fest bij de Anton de Kom Universiteit. De bezoekers uit alle lagen van de bevolking en van alle leeftijden konden deelnemen aan een minicongres georganiseerd door studenten of de ‘beurs’ bezoeken waar zowel uitleg als demonstraties werden gegeven over niet-gebouwd erfgoed.

Tekst en beeld Edwien Bodjie

Bij de stand van stichting Kuranowamo (betekenis: ‘alles wat goed en mooi is’) vertelt voorzitter Ingrid Lemen-Read aan de Ware Tijd dat de tentoongestelde producten handgemaakt zijn door vrouwen. De stichting richt zich er vooral op vrouwen economisch weerbaar te maken. “Dat ze thuis kunnen zitten en toch wat verdienen.”

De vrouwen vervaardigen kleding en verschillende gebruiks- en siervoorwerpen, waarbij veel materialen uit de natuur afkomstig zijn. De natuur vormt volgens Lemen-Read een belangrijk onderdeel van het verhaal dat de stichting wil vertellen. “Onze groene tuin, onze apotheek, onze supermarkt”, zegt ze terwijl ze naar de materialen verwijst. De natuur levert grondstoffen, voedsel en geneesmiddelen en moet daarom worden gekoesterd.

Het werken met vrouwen heeft volgens haar ook een bredere betekenis. Moeders nemen hun kinderen mee in het werk en zo maken ook jongeren kennis met traditionele technieken en materialen. “De kinderen zien wat mama doet”, legt ze uit. Op die manier wordt kennis, die van generatie op generatie wordt doorgegeven, onderdeel van het dagelijkse leven.

Stichting Kibii

Een paar stands verderop vertelt kunstenaar Marcel Pinas studenten over stichting Kibii en de activiteiten die vanuit de stichting in Moengo worden georganiseerd. Zijn verhaal is sterk verbonden met de geschiedenis van het gebied en de gevolgen van de Binnenlandse Oorlog.

Als kunstenaar nam Pinas het initiatief om projecten te ontwikkelen voor mensen in zijn omgeving. “Door met hen te werken, willen we die gap een beetje verkleinen.” De stichting richt zich daarbij onder meer op activiteiten als dans, theater en muziek. “Niet iedereen kan namelijk lezen en schrijven”, verklaart Pinas. Daarom wordt via kunst en cultuur gewerkt.

Jongeren krijgen de gelegenheid vaardigheden te ontwikkelen en om vervolgens te laten zien wat ze hebben geleerd. Het Moengo Festival speelt daarin een belangrijke rol. “Wat we hebben getraind, moeten ze ook kunnen presenteren.”

Het festival is volgens hem bedoeld om lokale talenten een podium te geven en tegelijkertijd mensen van buiten Moengo naar het gebied te trekken. Het laatste festival vond in 2018 plaats. Dit jaar keert het terug. Pinas grijpt de gelegenheid op het Heritage Fest dan ook aan om studenten enthousiast te maken om het festival te bezoeken.

Ondernemers

Ook ondernemersorganisatie Tu Maw uit Brokopondo is aanwezig. Cassavebrood wordt er gebakken en bezoekers kunnen kennismaken met of hernieuwd kennis maken met onder meer heygron aleysi, pangi, Chinese tayer, kalebas en verschillende natuurlijke theesoorten en kruiden. Veel van de producten zijn handgemaakt.

Ook de landbouwproducten worden volgens penningmeester Nadia Aloemi op natuurlijke wijze geteeld, zonder kunstmest. Daarmee wil de organisatie laten zien wat ondernemers en landbouwers uit Brokopondo te bieden hebben. Het Heritage Fest is voor Tu Maw dan ook een gelegenheid om de producten rechtstreeks aan bezoekers te verkopen en tegelijkertijd bekendheid te geven aan de ondernemers uit het district.

De geur van Javaans eten leidt bezoekers ondertussen naar de stand van warung Jalissa. Daar staat een bord met verschillende gerechten uitgestald. Christel Matawi legt uit wat er op het bord ligt, bijvoorbeeld nasi rames en berkat. De nasi rames wordt vooral bij feestelijke gelegenheden geserveerd en berkat meestal op religieuze dagen. Zo wordt ook via eten een stuk cultureel erfgoed gepresenteerd.

Popkipatu

Iets verderop wordt een andere vorm van erfgoed zichtbaar. Op een open plek zijn jongeren bezig met popkipatu. Mildred Caprino houdt vanaf een bankje toezicht. Zij was gevraagd om te helpen bij de begeleiding van de jongeren en ervoor te zorgen dat alles goed verloopt.

De jongeren proberen met eenvoudige materialen een situatie uit vroegere tijden na te bootsen. Groenten uit de omgeving, een pot of een oud boterblikje en een vuurtje zijn voldoende om samen een maaltijd te bereiden.

Caprino zegt dat popkipatu vroeger een belangrijke sociale functie had. Jongeren uit de buurt kwamen bij elkaar om hun vrije tijd door te brengen. Iedereen bracht iets mee en samen werd er gekookt. “Verbinden”, is het woord dat zij daarvoor gebruikt.

Er waren geen mobiele telefoons of apps waarmee jongeren hun vrije tijd konden vullen. In plaats daarvan ontmoetten ze elkaar buiten. De één had iets van thuis geleerd, de ander wist weer iets anders. Tijdens het koken werden die vaardigheden met elkaar gedeeld.

Het ging daarbij niet alleen om koken. Jongeren leerden ook praktische vaardigheden. Ze moesten weten hoe ze een vuur konden aanmaken, wanneer het eten gaar was en hoeveel water of zout nodig was.

Ook veiligheid speelde een rol. Omdat popkipatu vaak tijdens de droge periode en vakanties plaatsvond, moesten volwassenen in de buurt een oogje in het zeil houden en werd de jongeren geleerd water bij de hand te houden voor het geval er een brandje zou ontstaan.-.

Streamer:

‘Wat we hebben getraind, moeten ze ook kunnen presenteren.’ – Marcel Pinas

Onderschrift:

dWT / Edwien Bodjie

Voorzitter Ingrid Lemen-Read van stichting Kuranowamo legt het proces uit van het maken van een hangmat.-.

dWT / Edwien Bodjie

Een student demonstreert hoe het eraan toegaat bij de pokipatu.-.

...