Monique Pool over documentaire Vogelvrij: “Iedereen kan kijken, maar weinig mensen zien”

door

Filmmaker Monique Pool maakte voor Doculab 10 voor 50 de documentaire Vogelvrij. Pool werd in 2015 uitgeroepen tot CNN Hero Finalist en richtte in 2005 het Green Heritage Fund Suriname op, een organisatie die zich inzet voor de redding en rehabilitatie van Xenarthra, waaronder luiaards en miereneters.
In Vogelvrij toont Pool Suriname als leefgebied van talloze dieren en bomen: van de rode ibis tot de aloude luiaard. Waar vroeger vooral mensen onvrijwillig naar Suriname kwamen, met uitzondering van de inheemse bevolking, zijn het nu juist de dieren die ‘vogelvrij’ zijn. Vrij om zich te bewegen, maar tegelijkertijd kwetsbaar voor verstoring en het verlies van leefgebied.
De documentaire legt daarmee een schrijnende spanning bloot. Dieren worden vaak onvoldoende beschermd door wetgeving en beleid, terwijl hun bestaansrecht steeds verder onder druk staat. Pool pleit daarom voor meer erkenning van dieren binnen regelgeving en natuurbescherming. Ze laat de kijker achter met een duidelijke oproep tot verantwoordelijkheid en een andere manier van kijken naar de natuur.
Voor Pool heeft het woord vogelvrij meerdere betekenissen. “Voor mij betekent het vooral kwetsbaarheid,” zegt ze. “Dat is niet de oorspronkelijke betekenis van het woord, maar als het om dieren en natuur gaat, zijn beide betekenissen van toepassing: buiten de bescherming van de wet vallen én kwetsbaar zijn.”
De figuurlijke betekenis – zo vrij als een vogel – bestaat ook, maar is volgens Pool niet de kern. “Ik laat het aan de kijker over welke betekenis hij of zij toepast bij het bekijken van mijn documentaire.”
Met Vogelvrij wil Pool vooral Surinamers leren zien. “Iedereen kan kijken, maar weinig mensen zien echt,” stelt ze. “Elke dag zijn we omringd door prachtige natuur, maar de meeste mensen staan daar nauwelijks bij stil.” Veel locaties die in de documentaire te zien zijn, zijn voor het grote publiek onbekend. “Niet veel mensen zijn geweest waar ik ben geweest, en dat wilde ik op deze manier delen.”
Daarnaast wil Pool mensen aanzetten tot vertraging en observatie. “We nemen zelden de tijd om echt ergens naar te kijken. Na tien seconden gaat onze aandacht alweer naar onze telefoon of iets anders. Rust nemen om te observeren en vervolgens echt te zien, dat zijn we verleerd.”
Het oorspronkelijke plan voor de documentaire was om de Twa Twa in het wild te zoeken, maar dat bleek al snel onhaalbaar. “De Twa Twa is in het wild uitgestorven doordat er te veel exemplaren zijn gevangen.” Bovendien zou de focus dan te veel komen te liggen op zangvogels en kooien.
“Als je de schoonheid van de Surinaamse natuur wilt laten zien, zijn vogels in kooien niet de juiste invalshoek.” Pool heeft de ambitie om in de toekomst meer diepgaande documentaires te maken: producties die niet alleen vastleggen, maar ook aanzetten tot nadenken. “Ik wil bijzondere mensen, dieren en natuurgebieden uit Suriname belichten.”
Volgens haar realiseren veel Surinamers zich onvoldoende hoe uniek hun natuurlijke rijkdom is. “Omdat we nog zoveel natuur en dieren hebben, staan we er niet altijd bij stil hoe bijzonder dat is.” Juist nu is er volgens Pool een unieke kans om deze rijkdom te behouden. Documentaires over natuur en dieren kunnen daaraan bijdragen.
“Het zou ontzettend triest zijn als we nu documentaires maken om later aan onze kinderen en kleinkinderen te laten zien wat er ooit was,” zegt ze. “Dat we moeten zeggen: ‘Kijk, dit was een dolfijn, de profosu, die vroeger vaak te zien was in de Surinamerivier. Maar omdat we ze onvoldoende bescherming boden, kunnen jullie ze nu niet meer zien.’ Dat zou werkelijk hartverscheurend zijn.”
The post Monique Pool over documentaire Vogelvrij: “Iedereen kan kijken, maar weinig mensen zien” appeared first on Suriname suriname.