Memre Nola Hatterman: ‘Zonder Nola zouden we niet hier zijn’

door

Tekst en beeld Audry Wajwakana

PARAMARIBO – Kunstenares Nola Hatterman (1899-1984) heeft veel betekend voor de Surinaamse kunst. Vrijwel alle bekende kunstenaars binnen de Surinaamse kunstwereld zijn op de een of andere manier met haar in aanraking gekomen. “Als je alles bij elkaar optelt, het werk dat ze heeft geproduceerd, de mensen aan wie ze lesgaf en haar invloed daarbuiten, dan zie je dat zij echt een spil is geweest”, zegt Marcel de Kom aan de Ware Tijd. Hij was een van de sprekers tijdens een herdenkingsmoment ‘Memre Nola Hatterman’, zaterdag in de Nola Hatterman Art Academy (NHAA) ter gelegenheid van de 42e sterfdag van de kunstenares. Tijdens de bijeenkomst, georganiseerd door Stichting Nola Hattermanshuis Brokopondo, stonden haar leven, werk en blijvende invloed centraal.

Kleinzoon en buurman

De Kom vertelde over zijn persoonlijke band met Hatterman. Als jongen van elf jaar volgde hij tekenlessen bij haar, waar hij leerde stillevens te schetsen. Eind jaren zeventig, begin tachtig, werd hij haar buurman, toen hij voor werkzaamheden bij een landbouwproject van het ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij naar Brokopondo verhuisde. Hatterman had zijn grootvader, verzetsstrijder Anton de Kom, gekend en zocht – toen zij ontdekte dat haar nieuwe buurman een kleinzoon van De Kom was – contact met Marcel. “Ze kwam bij mij theedrinken en ik ging ook bij haar en zo ontstond er band”, zegt hij lachend.

‘Ze kwam bij mij theedrinken en ik ging ook bij haar en zo ontstond er band’. – Marcel de Kom

Hatterman hield van feesten en organiseerde regelmatig bijeenkomsten bij haar woning of elders in Brokopondo. “Daar leefde ze van op. Zo heb ik haar leren kennen van een andere kant, los van het feit dat mijn grootvader een inspiratiebron voor haar is geweest.” Hatterman maakte onder meer illustraties bij de Anansie verhalen van Anton de Kom. Marcel De Kom vindt het belangrijk dat haar werk en gedachtegoed zichtbaar blijven, zeker nu haar woning in Brokopondo in vervallen staat verkeert en de omgeving onder druk staat door goudwinning.

Woning als kunstplek

Voor ‘Stichting Nola Hattermanshuis Brokopondo’ draait de nalatenschap van Hatterman om behoud en ontwikkeling. De kunstenares bracht haar laatste levensjaren door in het centrum van Brokopondo, waar zij een woning bouwde en kunstlessen verzorgde tot haar dood door een verkeersongeval op 8 mei 1984. In haar testament liet zij opnemen dat haar huis na haar overlijden gebruikt moest worden om de liefde voor kunst voort te zetten. Daar is jarenlang weinig mee gedaan. In 2011 is de stichting opgericht om aan haar wens te voldoen. Sinds vorig jaar heeft de stichting haar activiteiten nieuw leven ingeblazen.

“We willen Brokopondo opnieuw een kunstplek maken à la Moengo, waar Marcel Pinas bezig is. Maar ook waar we voor bewustwording zorgen”, zegt Samuel Wens, voorzitter van de stichting. Rond haar geboortedag in augustus is daarom een filmweek gepland, waarbij naast kunst en cultuur ook thema’s als milieu en goudwinning aan bod zullen komen. Niet ver van het vervallen huis van Hatterman en een school wordt naar goud gezocht, wat de stichting zorgen baart. “Met jongeren willen we de discussies op gang brengen over verantwoord omgaan met natuurlijke hulpbronnen, het beschermen van het milieu en het cultureel erfgoed”, zegt Wens. Er wordt met filmmaker Tolin Alexander overlegd om tijdens de filmweek ook de film ‘Moni Konde’ te vertonen.

Tekort aan vakmensen

Ook binnen de academie leeft sterk het besef hoe bepalend Hatterman is geweest voor de ontwikkeling van de beeldende kunst in Suriname. NHAA-directeur Lalita Adhin zegt dat der academie jaarlijks aandacht besteedt aan haar geboortedag en dat de samenwerking met Stichting Nola Hattermanshuis Brokopondo daarom als vanzelfsprekend voelde. “Zonder Nola Hatterman zouden we hier niet zijn”, benadrukt Adhin. De belangstelling voor de kunstopleiding groeit elk jaar, maar tegelijk kampt de academie met een tekort aan gespecialiseerde vakmensen. Vooral voor disciplines als restauratie, keramiek en glas-in-lood is versterking nodig. Daarom wil de academie deskundigen uit de regio aantrekken om het curriculum verder uit te bouwen.

Binnen de stichting leeft daarnaast de wens om kunsteducatie opnieuw stevig te verankeren in Brokopondo. Stichtingslid Jovanka Eersteling ziet kunst als een middel om jongeren richting en zelfvertrouwen te geven. “Het geeft ze zelfreflectie. Zelfvertrouwen. Als je zelf iets creëert, tekent en ziet dat men het gaat bewonderen, boostert het je zelfvertrouwen.”

‘We willen Brokopondo opnieuw een kunstplek maken à la Moengo, waar Marcel Pinas bezig is. Maar ook waar we voor bewustwording zorgen.’- Samuel Wens

De organisatie verzorgde het afgelopen jaar op scholen n Brokopondo creatieve workshops en wil dat uitbreiden. Uiteindelijk moet het vervallen huis van Hatterman uitgroeien tot een centrum van waaruit kunstactiviteiten in het district worden georganiseerd. Architecturale plannen voor renovatie zijn al gemaakt en de stichting hoopt met fondsenwerving en steun van de overheid het project daadwerkelijk te realiseren.

Groeiende waardering

Dat de belangstelling voor Hatterman de afgelopen jaren zichtbaar is toegenomen, merkt ook onderzoeker Ellen de Vries, die meerdere publicaties over de kunstenares schreef. Waar men zich Hatterman vroeger vooral herinnerde als docent en inspirator, groeit nu ook de waardering voor haar werk als kunstenaar. Nieuwe archiefvondsten en onderzoek hebben bovendien onbekende kanten van haar leven blootgelegd, waaronder haar politieke betrokkenheid en de belangstelling die de Nederlandse geheime dienst na de Tweede Wereldoorlog voor haar had. “Ik denk dat het verhaal van Nola Hatterman zich goed leent voor een dramafilm, maar ik ben geen filmregisseur, dus het is wachten op zo iemand”, zegt ze lachend. De bijeenkomst van zaterdag werd omlijst met apinti, filmfragmenten en spoken word van Queen Onenzilla.-.