Manenge: De kracht en het conflict van de Marron-man

door

De theatervoorstelling ‘Manenge’ in On Stage Theater begint klokslag zeven uur ’s avonds met wervelend apintie drumspel. De acht hoofdrolspelers komen op het podium! ‘Manenge’, een productie van de Nederlandse stichting ‘Wi Mato’ begint met die diep indringende vraag die het hele verhaal zal doorspekken: ‘Wie ben ik eigenlijk?’ Rapper en zanger Scrappy W, artiestennaam voor Claude Dinge, heeft na een gesprek met theatermaker en regisseur José Tojo het verhaal geschreven voor dit toneelstuk.

Tekst en beeld Tascha Aveloo

‘Manenge’ is meer dan een theatervoorstelling. Het is een spiegel, een confrontatie en een zoektocht naar wat het betekent om man te zijn in een wereld die snel verandert”, vertelde Tojo eerder aan de Ware Tijd. Guus Pengel deed de redactie van de tekst en de dramaturgie lag in handen van Rehana Ganga.

Het leven in het dorp“Wie ben ik? Ik ben een man, maar niet zomaar een man… Ik ben een afstammeling van dappere mannen en trotse vrouwen,” stelt Scrappy aan het begin van het verhaal waarin Lante, uit het dorp Semoisi centraal staat. Daar begint trouwens het verhaal. Lante staat bekend als een man die de waarden, normen en vereisten van het leven van een Marron kent. Hij is een waardige man die hard werkt, net als zijn voorouders hadden gedaan. Het stuk is doordrenkt met zang van vier leden van de zanggroep ‘Krin A’kra’en een Apintie-drumbezetting van zes mannen. We horen over het overlijden van een kabiten in het dorp en de tradities rondom de begrafenisrituelen, bijvoorbeeld dat vrouwen niet naar de begraafplaats gaan. De overdracht van kia (vorming/discipline) aan de jongemannen door hun grootvader staat centraal, evenals het gemis van de baakumi(grafdelvers) in het dorp.

Lante, in zijn naïeve jeugdige wereldvisie, belooft dan aan zijn grootvader dat hij het dorp nooit zal verlaten. Toch zien we hem jaren later in de stad, waar hij naartoe moest om verder te studeren. 

Wanneer iemand overlijdt, moeten de oudste en sterkste jongens het graf delven. Daar is de invloed op deze rituelen te merken van de trek van jongeren. Grootvader vertelt dat er steeds minder jongemannen in het dorp zijn, waardoor het delven van graven steeds langer duurt. Lante, in zijn naïeve jeugdige wereldvisie, belooft dan aan zijn grootvader dat hij het dorp nooit zal verlaten. Toch zien we hem jaren later in de stad, waar hij naartoe moest om verder te studeren. Daar merkt hij het contrast tussen de stress van de stad en het gemak van het dorp. In de stad heeft hij geen ruimte om vrij te leven: hij moet werken en studeren en woont in een klein huis met vele familieleden. De economische druk is zwaar. De vreugde is groot als Lante mag gaan studeren in Nederland als Bush Piloot. Dan rijzen de vragen: Hoe zal het daar zijn? Zal het er net zo druk zijn als in de stad? Hij denkt met weemoed terug aan de puurheid en verbondenheid met de natuur in het binnenland en vertelt zijn vrienden dat hij eigenlijk niet weg wil. Maar gedreven door de economische situatie gaat hij op zoek naar een ‘beter leven’.

Cultuurshock in NederlandEenmaal in Nederland wordt Lante opgehaald door vrienden van vroeger die zich afvragen of hij is veranderd. Bij thuiskomst moeten de schoenen direct uit. Lante merkt al snel dat de gendermodellen en verwachtingen hier anders zijn. De maatschappelijke druk is wellicht zwaarder en alles is anders — al was het maar door de kou en de schaarse vrije uren. Hij is in de war, hij mist Suriname, zijn dorp en de manier waarop hij daar een Marron-man kon zijn. De centrale vraag werpt zich op: behouden we onze cultuur of gaan we mee met de westerse cultuur? Hij belt met vrienden in Suriname die hem uiteindelijk erop wijzen dat hij zich gewoon moet aanpassen. In een vriendengroep van Surinaamse mannen die de drum spelen, daar in Nederland, ontstaan gesprekken over man-zijn en culinaire keuzes (geen afingi maar patat). Er zijn vragen over de controle in relaties (“Hoe laat ben je thuis?”) en het vervagen van de vrij strakke traditionele Marron-scheidslijnen als het gaat om genderrollen en de daarbij behorende taken.

Lante kan niet begrijpen dat in Nederland vrouwen drumles volgen, iets wat in de traditie aan mannen is voorbehouden. Hij lucht zijn hart bij zijn vrienden; hij wil jagen en een boot bouwen, maar dat kan niet zomaar in Nederland. Ook de omgang met ongestelde vrouwen die gewoon koken, vindt hij ongehoord. Zijn vrienden proberen hem te bemoedigen om zijn best te blijven doen en zich vooral aan te passen. De discussie over wat een ‘echte’ Marron-man is, wordt verhit wanneer het gaat over de acceptatie van kombosa, het hebben van een tweede vrouw, bekend bij de eerste vrouw en helemaal normaal in de traditionele zin. Een marronman die twee of drie vrouwen kan verzorgen – want dat is wel de vereiste – is in aanzien. Zo’n vrouw is geen buitenvrouw, want alle vrouwen worden gelijk behandeld.

De westerse mindset van de Surinaamse vrouwen in de zaal was duidelijk hoorbaar: zij keurden dit resoluut af. Is monogamie de enige weg? Is cultuur statisch of moeten we anders naar genderrollen gaan kijken?

De terugkeer en de balansUiteindelijk draait het om balans. De mannelijke en vrouwelijke energieën moeten elkaar niet als tegenstanders zien, maar als gelijkwaardige mensen. Lante ervaart stress door de druk en ziet hoe zijn vrienden tussen twee culturen in worstelen om zichzelf te vinden en gelooft zelf dat ze hun identiteit kwijt zijn. Geld en vooruitgang zijn belangrijk, maar niet elke keuze voelt als vooruitgang. Lante studeert bijna af als bush piloot. Ondanks alles wat hij heeft geleerd in de Nederlandse maatschappij, kiest hij voor Suriname. De strikte afspraken, de focus op tijd en stiptheid, en de veeleisende veranderende genderrollen in Nederland ziet hij niet zitten. In Suriname kan hij ademen en iets opbouwen met iemand die hem ziet als Marron-man.

Eindelijk terug in zijn dorp is Lante een volwassen man. Klaar om een vrouw te hebben. Zijn oom is blij hem te zien als een van de weinige ‘manenge’ die echt is teruggekomen.

Eindelijk terug in zijn dorp is Lante een volwassen man. Klaar om een vrouw te hebben. Zijn oom is blij hem te zien als een van de weinige ‘manenge’die echt is teruggekomen. Hij drukt Lante op het hart geduld op te bouwen om met een vrouw te kunnen leven, want dat is niet gemakkelijk. Hij moet de kia bezitten om op een correcte manier met een vrouw om te gaan, ook in tijden van schaarste. Zijn oom vertelt hem dat de verwestering ook in de dorpen merkbaar is. Er zijn nu vrouwen die kapitein kunnen zijn of die naar de goudvelden (gowtubusi) gaan. De lespeki (respect) en de kia lijken bij de jeugd te verdwijnen.

Maar Lante, wil die belofte aan zijn grootvader houden om een echte manenge te zijn die de kia heeft ontvangen en die er alles aan zal doen om zelf te blijven vasthouden aan de tradities, en die ook zal overdragen aan de komende generatie. Het stuk is geen traditioneel toneelstuk, dat we eigenlijk van Tojo gewend zijn. Het verhaal is voor elke etnische groep een realiteit: Hoe behoud ik mijn culturele identiteit te midden van mijn westerse leven.

Bezoekers aan de voorstelling die laat kwamen, – sommige zelfs drie kwartier – hebben belangrijke lessen van de voorstelling gemist.-.