List en bedrog houdt SLM in de lucht (1)

door

Hoe is het toch in ‘s hemelsnaam mogelijk dat de Surinaamse Luchtvaartmaatschappij (SLM) al jaren kan voortbestaan en ondanks alle verliezen en schandalen door mismanagement vliegtuigen in de lucht kan krijgen? Het antwoord is even simpel als schokkend: vermoedelijk dankzij list en bedrog op topniveau, zowel binnen het bedrijf als de politiek. In drie afleveringen legt de Ware Tijd uit hoe het volk al jaren doelbewust voor de gek wordt gehouden door gewiekste figuren, ook van de huidige regering.

Tekst Armand Snijders

Beeld FB Surinam Airways & CDS

Laten we er even vanuit gaan dat president Jennifer Simons het goed voor heeft met de national carrier en ook écht wil dat de SLM blijft voortbestaan. Maar doordat zij in deze netelige kwestie is omgeven door tal van onbekwame deskundigen met nauwelijks of geen verstand van luchtvaartzaken, laat zij zich doorlopend op het verkeerde been zetten en neemt daardoor verkeerde beslissingen. Die zullen er uiteindelijk voor zorgen dat de SLM nog verder afglijdt. Maar daarover in de komende twee afleveringen meer.

“Het is die geheimzinnigheid die de speculaties voedde dat Santokhi en De Haan doelbewust uit waren op de ondergang van de SLM”

Eerst maken we een stap terug in het verleden. De SLM is al sinds de oprichting in 1962 een speelbal van de politiek, maar werd tegelijkertijd de trots van menig Surinamer. Vooral sinds het aantreden van de regering-Bouterse (2010-2020) kreeg de politiek steeds meer grip op het bedrijf, met desastreuze gevolgen. Mismanagement haalden het bedrijf en de reputatie omlaag.

Benarde positie

Echter, voor deze aflevering van de SLM-soap valt de concentratie op de periode daarna, toen president Chandrikapersad Santokhi – nu wijlen – aan de macht was. Gedurende zijn bewind nam hij het bedrijf in een ijzeren greep. Hij had alle mogelijkheden om het er weer bovenop te krijgen, maar deed juist het tegenovergestelde. En met zijn handelen en dat van zijn kompanen is de SLM in de benarde positie gebracht waarin ze nu verkeert.

Santokhi haalde kort na zijn aantreden de Nederlandse ‘wonderboy’ Paul de Haan als directeur binnen, die heimelijk de onderneming Flying on Trusted Wings oprichtte onder het mom de nationale trots te redden. Of het een legitieme, weliswaar onhandige poging van Santokhi en De Haan was om het SLM-tij te keren – zoals ze later beweerden – of een geraffineerde, doelbewuste poging om de maatschappij definitief de nekslag te geven ten faveure van een select groepje politieke vrienden is anno 2026 nog altijd de grote vraag.

Wie de Surinaamse politieke geschiedenis kent, neigt al snel naar de tweede optie. Maar de waarheid zal waarschijnlijk nooit meer naar boven komen omdat hoofdrolspeler Santokhi eerder dit jaar is overleden.

Sterfhuismethode

Toen De Haan in 2021 aantrad, trof hij een SLM aan die klinisch dood was. Geen vliegtuigen, een schuldenlast van ruim honderd miljoen US dollar en schuldeisers die als gieren boven het hoofdkantoor aan de Jagernath Lachmonstraat cirkelden. De Haan, gesteund door de presidentiële commissie onder leiding van de inmiddels beruchte adviseur Prenobe Bissessur, bedacht een list: een klassieke bad bank/good bank-constructie, een soort sterfhuismethode. De schulden bleven achter in de oude SLM, de gezonde vliegactiviteiten en de merknaam verhuisden naar de nieuwe, schone naamloze vennootschap.

Op papier een bedrijfseconomische truc die wereldwijd vaker wordt toegepast. Maar in de Surinaamse context, waar transparantie een vies woord is, riekt zo’n geheime operatie onmiddellijk naar verraad. Waarom wist bijvoorbeeld de raad van commissarissen van niets, met uitzondering van president-commissaris Xaviera Jessurun? Waarom werden de vakbonden buiten de deur gehouden? En waarom moest het parlement via een gelekt uittreksel van de Kamer van Koophandel vernemen dat de Surinaamse ‘vlag’ voortaan op een schaduwmaatschappij zou vliegen?

Privatisering via de achterdeur

Het is die geheimzinnigheid die de speculaties voedde dat Santokhi en De Haan doelbewust uit waren op de ondergang van de SLM. De achterdocht was niet geheel onterecht. In de wandelgangen werd gefluisterd dat het de bedoeling was om de SLM gecontroleerd te laten crashen. De waardevolle landingsrechten zouden dan voor een appel en een ei worden doorgesluisd naar Flying on Trusted Wings, om vervolgens privaat te worden geëxploiteerd. Het zou de ultieme privatisering via de achterdeur zijn geweest, waarbij de Surinaamse staat bleef zitten met astronomische schulden en de politieke elite de winsten opstreek.

Tel daarbij op de absurde consultancy-fees die Bissessur en de zijnen in diezelfde periode opstreken voor hun ‘reddingswerk’ – terwijl het SLM-personeel maandenlang naar zijn salaris kon fluiten – en het plaatje van pure zelfverrijking en opzettelijke afbraak was compleet. Geen wonder dat de vlam in de pan sloeg. De Haan vluchtte halsoverkop via de achterdeur van Frans-Guyana naar Nederland, Bissessur belandde in het vizier van de procureur-generaal, en Santokhi bleef achter met de brokstukken van een mislukt sprookje.

“Het Surinaamse publiek gelooft tot op de dag van vandaag niet in de goede intenties van Santokhi en het gedagvaarde trio”

Geen criminele meesterbreinen

De Haan, Jessurun en Bissessur staat nu mogelijke vervolging wegens corruptie, oplichting en valsheid in geschrifte te wachten. Maar was het ook echt opzet? Wie de hoofdrolspelers destijds observeerde, zag geen geniale criminele meesterbreinen die een geplande ‘roofmoord’ op de SLM uitvoerden.

Men zag vooral een stuitende mix van politiek amateurisme, arrogantie van de macht en een totaal gebrek aan realiteitszin. Santokhi dacht met zijn methode een snelle, cosmetische overwinning te boeken die hij electoraal kon uitbaten. De Haan dacht als nuchtere Nederlander wel even de Surinaamse wetten en politieke gevoeligheden te kunnen omzeilen.

Het plan strandde niet omdat het een kwaadaardig complot was om de SLM te vernietigen, maar omdat het werd uitgevoerd met de tact van een olifant in een porseleinkast. Een gekleurd accountantsonderzoek pleitte De Haan later grotendeels vrij van directe malversaties, maar het politieke vonnis was al geveld. Het Surinaamse publiek gelooft tot op de dag van vandaag niet in de goede intenties van Santokhi en het gedagvaarde trio. Maar dat kan het alleen zichzelf verwijten.

Brokkenpiloot Steven Gonesh

De SLM werd vervolgens nog dieper in het moeras gestort. Dat kwam vooral doordat Santokhi – nadat De Haan en consorten de benen hadden genomen (of in het geval van Jessurun: bedankt voor haar diensten) – het geloof in een gezonde SLM had verloren en brokkenpiloot Steven Gonesh de stuurknuppel van de gehavende onderneming in handen gaf. En die deed continu voorkomen dat het de goede kant opging, terwijl hij geen realistische cijfers produceerde.

Deze cijfers waren – in zoverre ze betrouwbaar waren – datgene wat de regering-Simons aantrof. Ze maakte daardoor een valse start, die nog verslechterde door de verkeerde mensen met twijfelachtige visies die ze in de top van de SLM zette en waar ze nu een kostbare rekening voor gepresenteerd  krijgt. Daarover in de volgende afleveringen meer.

De directie en raad van commissarissen van de SLM gaven president Jennifer Simons op 23 december 2025 een update over de stand van zaken bij de national carrier.