Klagen over de grens

door

SERIEUS!? / Ivan Cairo

De uitspraak van het Caribbean Court of Justice (CCJ) in de zaak van Derek Ramsamooj zou in Suriname niet alleen tot juridische reflectie moeten leiden. Ze zou vooral tot schaamte moeten stemmen. Want wat een buitenlandse burger nu via een internationaal hof heeft afgedwongen, proberen lokale advocaten, juristen en mensenrechtenactivisten al jarenlang duidelijk te maken: het Openbaar Ministerie gaat veel te gemakkelijk om met beperkingen en het onthouden van fundamentele rechten aan verdachten.

En jarenlang werd daar nauwelijks naar geluisterd.

Iedereen die de Surinaamse rechtspraktijk enigszins volgt, kent de verhalen. Verdachten die onder beperkingen worden geplaatst zonder duidelijke noodzaak. Mensen die dagenlang worden afgeschermd van familie en communicatie. Advocaten die klagen over belemmeringen in toegang tot cliënten. Juristen die waarschuwen dat het instrument van beperkingen niet als uitzondering, maar steeds vaker als standaardmiddel wordt ingezet. Niet incidenteel, maar structureel.

Wie hierover klaagde, liep vaak tegen een muur op. Het Hof van Justitie bleek zelden bereid daadwerkelijk corrigerend op te treden. Bezwaren verdwenen in juridische procedures waarin de overheid meestal het voordeel van de twijfel kreeg. Alsof staatsmacht per definitie betrouwbaarder is dan de burger die daartegen ageert.

Tot een buitenlander aan de bel trok.

Derek Ramsamooj stapte naar het hoogste regionale gerechtshof en kreeg gelijk. Niet alleen hij kreeg gelijk; impliciet kregen ook al die lokale stemmen gelijk die jarenlang waarschuwden dat er iets fundamenteel scheef zit in de manier waarop in Suriname wordt omgegaan met detentie en rechtsbescherming.

Dat is de pijnlijke les van deze uitspraak. Niet dat Suriname een zaak verloor. Landen verliezen rechtszaken. Het probleem is dat burgers blijkbaar eerst duizenden kilometers verder moeten aankloppen voordat hun rechten serieus worden genomen.

Het OM zal ongetwijfeld wijzen op opsporingsbelangen en de noodzaak onderzoeken te beschermen. Natuurlijk bestaan er situaties waarin beperkingen noodzakelijk kunnen zijn. Niemand betwist dat. Maar uitzonderlijke bevoegdheden mogen nooit routine worden. Zodra het onthouden van contact en juridische toegang een standaard reflex wordt, verschuift een rechtsstaat ongemerkt richting machtsstaat.

Juist daarom moet het roer om.

Het Openbaar Ministerie moet eindelijk kritisch naar zichzelf kijken. Niet defensief reageren of zich verschuilen achter procedures, maar erkennen dat rechtsbescherming geen hinderlijke formaliteit is. Het is de kern van het systeem. Want rechten bestaan niet om populaire burgers te beschermen. Ze bestaan juist om de staat grenzen op te leggen.

Het CCJ heeft gesproken. Nu is het aan Suriname om eindelijk te luisteren naar wat al jaren in eigen huis wordt gezegd. Anders blijft de rechtsstaat hier iets waarvoor je pas bescherming krijgt zodra je over de grens gaat klagen.

ivancairo@yahoo.com