In memoriam: Vaarwel Astrid Roemer, keizerin van de Surinaamse literatuur

door Carla Tuinfort

“Ik denk altijd héél goed na voordat ik dingen benoem of opschrijf.” Een van haar zinnen uit de privémasterclass schrijfkunst, tijdens een interview langs het water van de Surinamerivier, aan de achterkant van Hotel Torarica. “Schrijven is een vak,” luidde een andere zin. “En je moet zelfdiscipline toepassen: zoveel tijd lezen, zoveel tijd onderzoek, alle aantekeningen en opmerkingen systematisch en schematisch neergepend. Aan het einde van de werkdag de met jezelf afgesproken minimale hoeveelheid pagina’s tekst, mooi op een stapel.”

Het was in ieder geval haar manier, en het heeft een indrukwekkend oeuvre opgeleverd. Ze was progressief, assertief en productief. Een eigentijdse Surinaamse vrouw. Ze haalt diploma’s en kan werken als leerkracht, familietherapeut, politica van GroenLinks in Nederland, scriptbegeleider van studenten, mentor van young professionals, en ze schrijft boeken, gedichten, essays, gedenkschriften, toneelstukken, theaterstukken, innoveert met literatuur, haar teksten op muzikale wijze. Ze treedt ook op als voordrachtskunstenaar, in talkshowdialogen, in cultuurpanels, in mediaprogramma’s.

Hoe is ze zo productief, to the point, zo opmerkzaam in het reilen en zeilen van het alledaagse en het bijzondere, in maatschappijpatronen en structuren en in intermenselijke verhoudingen? Die van het zogenoemde Westen en die van de zogenoemde Derde Wereld. En dat in woordconstructies en concepten die zelfs Joost van den Vondel, een historische grootmeester van de Nederlandse taal, niet zouden zijn ontgaan. En net als hij verwoordt Astrid, door haar moeder vernoemd naar een Zweedse koningin, het pleit van de onrechtvaardig bejegende underdog, de miskende vrouw, de gediscrimineerde, de kinderen uit gebroken gezinnen, de scheefgroei op vele gebieden in de maatschappij en in de wereld.

Haar werk is pijnlijk en ongemakkelijk bewustmakend. Van zo’n hoge kwaliteit dat het vertaald wordt uit het Nederlands in onder andere het Portugees en het Engels. En ze krijgt de P.C. Hooft-prijs en de Prijs der Nederlandse Letteren: de hoogste prijzen in het Nederlandse taalgebied voor haar gehele oeuvre. De Surinaamse anti-Bouterse-lobby, die zelf nooit ergens een prijs won, heeft de organisaties echter zover gekregen dat de koning van België de prijs niet kon uitreiken aan de gelauwerde keizerin van de Surinaamse literatuur. Ze hebben zo onsportief als maar wezen kon Astrid zelfs gedreigd haar schande te komen aandoen als ze het toch zou wagen het koninklijk paleis van België daarvoor te bezoeken.

Toen hebben de organisaties en de Belgische koning afgezien van de feestelijke prijsuitreiking op het paleis. Het bijbehorende geldbedrag van 40.000 euro kon haar echter niet ontnomen worden. Haar “crime” was dat Astrid had opgemerkt dat Bouterse een antikoloniaal nationalistisch bewustzijn bij een groot deel van het Surinaamse volk had teweeggebracht.

Vaarwel, sisa Astrid. Veel dank voor je harde en goede werk om Suriname te stimuleren een rijk en ontwikkeld land te worden, waar men rechtvaardig is en elkaar respecteert.

...