IN MEMORIAM — Reginald ‘Bes’ Tjon-Akon: Geliefd, gepassioneerd, kundig en graag gezien

door

Je weet dat een bijnaam pakkend is wanneer bij het horen van de wettelijke naam je (even) moet nadenken om wie het gaat. Maar hoor je de bijnaam dat weet je het direct. Dat gold voor ‘Bes’, zoals Reginald Fulbertus Tjon-Akon binnen met name de basketbalwereld bekend stond. Zijn heengaan – vijf weken vóór zijn 68ste verjaardag – zorgde voor een schokgolf. “Jammer dat zo een kundig mens zo vroeg is heengegaan”, reageert Wilfred Gallant tegenover de Ware Tijd op het overlijden van Tjon-Akon, die maandag (vandaag) naar zijn laatste rustplaats wordt gebracht. Ze hebben samen gezeten in het bestuur van de Surinaamse Basketbalbond en werden in 2013 – samen met wijlen Harold Meinzak sr. – uitgeroepen tot ‘Erelid van de Surinaamse Basketbalassociatie’.

Tekst Terence Oosterwolde

Beeld dWT archief

‘Bes’ was een graag geziene figuur in de sporthallen en op de basketbalvelden. Opmerkelijk daarbij waren natuurlijk zijn aparte stem(kleur), zijn (khaki) bermuda en altijd een vriendelijk gezicht. Of zoals Marciano Zalman het verwoordt: “Hij was één van de mensen die, als ze ergens komen, dan zie je ze. Ze hoeven niets te zeggen. Zijn uitstraling was heel sympathiek en zo was hij ook.” Vincent Bhola stipt dat aan: “Zijn verschijning straalde gezag uit.”

Wat voor menigeen vaststaat, is dat basketbal Tjon-Akons leven heeft beheerst – als (hoofd)bestuurslid bij de Surinaamse Basketbalbond en als bestuurslid en later voorzitter van de basketbalvereniging De Schakel – maar dat de liefde wederzijds was. Hij zorgde er wel voor dat zijn gezin en familie ook de aandacht kreeg.

Murwin Edam, die dichtbij een halve eeuw met ‘Bes’ was bevriend, herinnert zich de wijze raad die hij kreeg van hem. “Wij als basketbalspelers/-coaches waren maandag, woensdag en vrijdag op de training. Dinsdag, donderdag en zondag waren er basketbalwedstrijden. Dus in principe was je de hele week tot laat ’s avonds niet thuis. Ray zei ons daarom altijd: ‘Als je vrouw iets in het huis wil veranderen of bijvoorbeeld een nieuwe bank, tafel of tv wil, bai en gi en, want a no te yu de na strati e geniet dan a vrouw sidon na oso da ai langa en mofo omdat yu no bai a sani. Zorg dus ervoor – als je vaker laat over straat bent – dat het thuis goed zit.”

Voor Edam, die speler en coach van De Schakel is geweest tot hij emigreerde naar Nederland, was Tjon-Akon “een verbinder”. Dat wordt beaamd door Bhola, die ook jaren voor De Schakel heeft gebasketbald en later zelfs tot het bestuur van de vereniging toetrad. “Hij is altijd iemand geweest die je tij en ontij kon motiveren als hij iets wist, als hij iets zag. Hij sprak altijd bemoedigende woorden uit.”

De Schakel en SBB

Bhola karakteriseert ‘Bes’ als “een zeer gedreven man”. “Hij had bepaalde basiszaken die hij hoog in het vaandel hield: discipline, correctheid en team first. Het waren zaken die hij altijd naar voren bracht. En vooral ook motivatie.”

Bhola schuift niet onder stoelen of banken dat Tjon-Akon heel veel heeft betekend voor De Schakel. “Na het overlijden van dokter Mac Donald heeft hij het roer overgenomen. Hij heeft een heleboel gedaan, voor alle facetten van de basketbalsport eigenlijk.” Dat wordt beaamd door Edam. “Ray heeft heel veel betekend voor De Schakel.”

Bhola kijkt met genoegen terug op de periode van Tjon-Akon als bestuurslid van de SBB. “Hij heeft telkens gevochten voor met name (het voortbestaan van) de buurtverenigingen vanuit bepaalde randvoorwaarden. Als je nu kijkt naar wat er is geworden van de SBA (SBB) staat het haaks tegenover wat hij met De Schakel beoogde: een evenwichtige situatie waarbij de sport wordt gediend en geen andere zaken. Dus dienstbaarheid voor de sport … daar was hij altijd voor te vinden in de ruimste zin des woords”, zwaait Bhola hem lof toe.

Op verzoek van Tjon-Akon nam Zalman jaren geleden plaats in het tussen-/overgangsbestuur bij de SBB toen er een impasse dreigde. “Er was geen bestuur en niemand wilde zich beschikbaar stellen, maar teams trainden en de competitie moest worden georganiseerd. Reginald heeft toen een paar mensen benaderd en afgesproken dat er een tussenbestuur komt om zaken af te handelen en in ieder geval om te garanderen dat er kon worden gebasketbald”, vertelt Zalman.

Hij prijst Tjon-Akon daarvoor. “Dat is natuurlijk een heel nobel streven, want niemand wilde het doen, maar hij wilde het wel. Dat betekent dat je hart hebt voor de basketballerij. Dat was voor hem het belangrijkste. Hij wilde continuïteit en de ontwikkeling blijven ondersteunen. Zijn manier van leidinggeven was niet autoritair, maar wel weten wat je wil en waarom we daar zaten. Het was echt om die periode te overbruggen. Daar heeft hij goed leiding aan gegeven. Er is geen stilstand gekomen. Het was niet makkelijk natuurlijk, maar hij heeft het goed opgevangen. Hij had veel bestuurlijke ervaring.”

Henk Rahan, bestuurslid van de Surinaamse Basketbalassociatie, onderschrijft dat. “Ik heb hem ervaren als deskundige persoon die op een goed niveau zijn bijdrage heeft geleverd. Hij heeft altijd getracht de basketbalsport vooruit te brengen. Dat heeft hij ook gedaan bij De Schakel. De Schakel heeft gloriejaren gekend tijdens zijn voorzitterschap. Hij was een waardig persoon die het basketbalgebeuren een warm hart toedroeg.”

Dat veranderde niet toen hij na decennia uit het basketbalbestuur stapte. Ook aan de andere kant van de tafel leverde Bes zijn bijdrage. “Hij was iemand die veel kennis en weet had van de reglementen en ervaring binnen het basketbalgebeuren”, aldus Rahan. “Hij stelde zich altijd kritisch op met de kennis die hij had. Persoonlijk heb ik veel van hem geleerd. Als er bepaalde issues waren, spraken we. Hij had bepaalde inzichten en op basis daarvan hebben we altijd ook goede oplossingen kunnen vinden.”

Algemeen belang

Ook voor Gallant was Tjon-Akon “een zeer kundige man”. “Trouwens, hij zat precies waar hij moest zijn in het bestuur. Hij beheerde de penningen. Hij was een man met wie je kon praten over basketbal, maar ook andere zaken. Het was een prettig mens om mee te werken en zeker een prettig mens om samen in het bestuur van de SBB te zitten.”

Dat hij van Yellow Birds was en Tjon A Kon van De Schakel zorgde voor de nodige hari onderling, vooral wanneer de teams tegenover elkaar stonden. “Maar het was gezonde rivaliteit. In ons bestuur letten we toen niet op verenigingen. We letten echt op de basketbalontwikkeling, dingen die de basketbalsport regardeerden. Je zat niet daar voor je vereniging. Misschien was je wel voorgedragen door je vereniging, maar je zat daar voor de basketbalsport. Zo moet het altijd zijn.”

Edmund Leilis (m) voert het woord tijdens een alv als voorzitter van de SBB. Hij wordt geflankeerd door SBB-directeur Harold Meinzak, secretaris Wilfred Gallant, penningmeester Reginald Tjon-Akon en commissaris Robby Carron.

Desney Romeo onderkent dat. “Efu Ray ben wani wan bun, maakte het hem niet uit wat het kostte. Dat zag ik bij basketbal toen hij in de bond zat. Het ging hem om de basketbalsport. Veel mensen realiseren zich niet hoeveel passie en liefde hij had. Wanneer hij iets deed, moest het goed zijn en dan maakte het niet uit als het ging om zijn club of een andere vereniging. Het ging om de basketbalsport. Dat was voor hem het belangrijkste. Dat viel me op. Toen hij in het bestuur zat, ging het om de sport.”

Volgens Romeo, die eindjaren zeventig, beginjaren tachtig met Tjon-Akon heeft gewerkt bij Kersten (Canada Dry), was Bes iemand die zich echt inzette voor anderen. “Het gaat diep. De manier hoe hij zich zorgen maakte en ontfermde over anderen. Met de volle overtuiging, met hart en ziel deed hij alles. Dit soort mensen laken we verschrikkelijk in dit land. Mi e taigi yu! De humane kant mis ik tegenwoordig. Binnen de sportwereld heb je weinig mensen als een Ray Tjon-Akon, Orlando Renfurm. Het zijn mensen die dat ding deden met liefde. Den man no ben du a job om hun cv op te krikken of als status, maar ze deden het uit pure liefde. En dat heb je jammer genoeg niet meer. Die generatie sterft weg, maar zijn memories zullen voort blijven leven.”

Bes als mens

Voor Edam was Tjon-Akon “een makkelijk mens”. “Vrij makkelijk, open en als het om zijn club ging, had hij er alles voor over. En hij was iemand die altijd in oplossingen dacht en niet in problemen.”

Edam, die op vakantie in Suriname is, zei geschrokken te zijn toen hij op 3 maart van Tjon-Akons dochter hoorde dat hij was opgenomen in het ziekenhuis. “Ik moest hem zien en ben de volgende dag gelijk gegaan. En ik ben blij. Er waren niet veel mensen en we hebben gewoon met hem kunnen praten. Ik schrok wel toen ik hem daar zag liggen, maar hij was helder en a man ben meki joke. En mi moro breyti dat er veel mensen donderdag zijn gegaan, zoals Niven (Bauer, … red.) en ‘Bajo’ (Raymond Sabajo, … red.). En zo zie je, a man hari man. A man meki den man kon, a man teki afscheid fu alaman en a man gwe saf safri.”

Ook bij Romeo klinken loftuitingen. “A man disi ben de wan bijzonder libisma. En behalve dat hij bijzonder was, was voor mij significant dat hij niet van onrecht hield. A man disi ben care. Ook buiten de sport. Ray ben care; efu yu na Ray mati, dan yu na Ray mati.”

Zalman zegt Tjon-Akon als “heel positief mens” te hebben ervaren. Los van hun periode in het overgangsbestuur, had hij hem eerder meegemaakt als bestuurslid bij uitzendingen van nationale selecties. “Het was altijd prettig werken met hem. Het was nooit opdragen, nooit dictatoriaal zijn, nooit zeggen van ‘mi na bestuur, yu na speler‘. De manier waarop hij omging met mensen … het gaf een vertrouwd gevoel.”

SBB-penningmeester Reginald Tjon-Akon (tweede vanuit rechts) achter de bestuurstafel met Wilfred Gallant (r), Robby Carron, Lloyd Goedschalk, Derrel Doest en Wim Loor.

Familie

Zalman had ook een familieband met Tjon-Akon. Beiden waren getrouwd met twee zusters; Sherida en Faridi Bergraaf. Ze kwamen elkaar dus heel vaak tegen. Dat Marciano diehard Yellow Birds was en Tjon-Akon diehard De Schakel – net als de zwagers Guno (wijlen) en Jerry Bergraaf – heeft nooit impact gehad op hun verstandhouding. “Dat het spanning bracht of van invloed was op het werk binnen de basketballerij, dat sowieso niet. Er is nooit iets daarvan te merken geweest. Het heeft nooit invloed gehad en als het invloed heeft gehad, was het positieve invloed. Dat vond ik nice.”

Bij familiefeestjes zaten de twee ook haast altijd bij elkaar. “Te mi nanga a man ben sidon wan presi, merkten mensen altijd op – zonder te horen wat we zeiden – luku den man e taki basketbaltori baka“, vertelt Zalman lachend. Om vervolgens toe te geven: “Het was wel zo dat we continu met basketbal bezig waren.”

Als persoon beschrijft Zalman Tjon-Akon als “hulpvaardig”. “Als mensen problemen hadden, hielp hij, niet alleen binnen de familie, maar ook vrienden. Hij stond echt voor iedereen klaar. Hij begon te doen en keek hoe ver hij kwam. Dat bewonderde ik heel erg in hem.”

Tjon-Akon was ook een geliefd persoon. “Dat had hij in zich. Zijn uitstraling was heel sympathiek en zo was hij ook. De familie heeft heel veel kinderen en vooral meisjes. Met de oudsten in de familie tot de allerjongsten … hij ging heel goed met iedereen om. Alles was ‘oom Reginald’ en het was niet gespeeld.”

Aan de andere kant, benadrukt Zalman: “A man no ben swari nonsens tu. Hij wist wat hij wilde, had een visie over alles. Hij verdedigde zijn visie, maar niet op een lastige manier. Hij was niet opvliegend. Efu a man ben sabi wan sani, zocht hij geen ruzie met mensen. Hij kon je wijzen op iets, zijn mening geven, jullie kunnen verschillen van mening, maar at the end of the day gaat iedereen lachend weg. Zo een persoon was hij.”

Zalman voegt tot slot lachend toe: “Dit mag niet worden vergeten. Ray ben lobi dansi nanga wan pkin biri ooktu yere. Dat hoorde gewoon bij hem.”

Reginald Fulbertus Tjon-Akon (10 april 1958-7 maart 2026) wordt maandagmiddag half vijf begraven op de RK-begraafplaats aan de Schietbaanweg. De uitvaartplechtigheid is vanaf twee uur ’s middags in de RK-parochie Noord aan de Mahonylaan.

Harold Meinzak (l), Reginald Tjon-Akon (m) en Wilfred Gallant (r) werden in 2013 uitgeroepen tot ‘Erelid van de Surinaamse Basketbalassociatie’.