IN MEMORIAM — Ellen Ombre (1948-2026)

door

PARAMARIBO — De literatuurwereld heeft afscheid moeten nemen van één van haar meest soevereine en kritische stemmen. De Surinaams-Nederlandse schrijfster Ellen Ombre, die volgens Singel Uitgeverijen zondag op 77-jarige leeftijd in Amsterdam overleed, danste met haar vlijmscherpe pen én stem tussen twee werelden, waarbij ze haar geboorteland niet spaarde.

Ellen Ombre werd in 1948 geboren in Paramaribo. Ze groeide op in een milieu dat diep was geworteld in de Surinaamse samenleving. In 1961, op twaalfjarige leeftijd, verhuisde ze met haar ouders naar Nederland.

Deze abrupte overgang van de vertrouwde tropische realiteit naar een koud, Europees landschap liet diepe sporen achter. Het opgroeien tussen deze twee totaal verschillende werelden – en de constante zoektocht naar een eigen identiteit binnen die spagaat – werd de rode draad in haar latere schrijverschap.

Ombre observeerde de Surinaamse diaspora in Nederland met een blik die zowel teder als genadeloos analytisch was. In 1992 debuteerde zij krachtig met de verhalenbundel ‘Maalstroom’. Hierin liet ze direct zien dat ze de koloniale geschiedenis van Suriname en de doorwerking daarvan in het heden niet schuwde. Ze schreef met een vinnige pen over de ontheemding van Surinamers in Nederland, maar spaarde ook de Surinaamse gemeenschap zelf niet.

Hypocrisie rondom ontwikkelingshulp

Ombre weigerde resoluut om in clichés te denken. Dat bleek ook in 1996 met haar autobiografische reisverslag ‘Wie goed bedoelt’, waarin ze op even scherpe als ironische wijze de problematiek en de hypocrisie rondom ontwikkelingshulp in Suriname blootlegde.

‘Suriname verliest met het heengaan van Ellen Ombre een dochter wiens literaire hart, kritische geest en Surinaamse wortels altijd voelbaar bleven in elke zin die zij schreef.’

Haar absolute meesterwerk en eerste grote roman verscheen in 2004: ‘Negerjood in moederland’. In dit boek verkent de hoofdpersoon Hannah Dankerlui – dochter van een zwarte Surinaamse vader en een Joodse moeder – haar gelaagde achtergrond. Met deze roman leverde Ombre een fundamentele bijdrage aan het debat over afkomst.

Ze verzette zich fel tegen de cultuur van het collectieve slachtofferschap. “Ik zie Joden en negers niet meer als bondgenoten in slachtofferschap, daar ben ik overheen gegroeid”, reflecteerde ze daar later over in de Volkskrant. “Het slachtofferschap zie ik nu als een veroordeling, een doem, waarbij geen van beide groepen baat heeft.”

Met haar laatste roman ‘Last’, waarmee ze de shortlist van de prestigieuze Libris Literatuur Prijs bereikte, bewees Ombre tot het einde van haar leven haar literaire topvorm. Haar uitgever omschrijft haar treffend als een soeverein denker die haar tijd ver vooruit was.

Ook publiceerde ze in tijdschriften en kranten als NRC Handelsblad en Vrij Nederland. Zelfs aan het Surinaamse tijdschrift Parbode heeft ze bijdragen geleverd.

Even terug naar Suriname

In 2006 keerde ze voor even terug naar Suriname, dat ze volgens eigen zeggen “altijd in haar rugzak hield” en waar ze – met haar hondje Shadow – een fraaie flatwoning langs de Surinamerivier aan de Anton Dragtenweg betrok. Maar dat was maar tijdelijk, want nadat pal naast haar huis het Marriott-hotel uit de grond werd gestampt, nota bene zonder dat buurtbewoners daar vooraf over waren geïnformeerd, pakte ze haar biezen en keerde ze teleurgesteld definitief terug naar haar geliefde Amsterdam, waar ze een vrij teruggetrokken bestaan leidde.

Suriname verliest met het heengaan van Ellen Ombre een dochter die weliswaar fysiek aan de Amstel woonde, maar wiens literaire hart, kritische geest en Surinaamse wortels altijd voelbaar bleven in elke zin die zij schreef. Haar unieke plek binnen de Nederlands-Surinaamse literatuur blijft onvervangbaar.-.