IMF over Suriname: ‘olie-vloek dreigt zonder dringende beleidsmaatregelen’

door Ivan Cairo

PARAMARIBO — Zonder snelle ingrepen dreigt de gevreesde ‘olie-vloek’, waarbij geldverspilling en torenhoge schulden Suriname hard kunnen treffen. Zo stelt het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in een vrijdag (vandaag) uitgegeven rapport.

Suriname staat, aldus het Fonds, aan de vooravond van een historische economische transformatie met de verwachte start van de offshore olieproductie in 2028. Hoewel de regering belangrijke wettelijke fundamenten heeft gelegd om de komende miljardenstroom in goede banen te leiden, luidt het Internationaal Monetair Fonds de noodklok: het nieuwe begrotingskader is in de praktijk nog absoluut niet operationeel.

“Een van de grootste knelpunten is de institutionele zwakte binnen de overheid”

Het gevaar van de olie-vloek

In het technisch adviesrapport waarschuwt het IMF dat Suriname zich in een cruciale overgangsfase bevindt. De wettelijke basis is met de aanname van de Wet Publiek Financieel Management (PFM-wet) in 2024 en de vernieuwing van het Spaar- en Stabilisatiefonds Suriname (SSFS) weliswaar stevig ontworpen, maar door een trage politieke transitie in 2025 en acute capaciteitstekorten op de ministeries is er van de uitvoering nog weinig terechtgekomen. Internationale ervaringen tonen aan dat landen die plotseling enorme inkomsten uit natuurlijke hulpbronnen verwachten, grote risico’s lopen.

Zonder een waterdicht systeem leiden dit soort ‘booms’ vaak tot ondoordachte en explosieve overheidsuitgaven, verzwakte begrotingsdiscipline en hernieuwde schuldenproblemen. Het IMF benadrukt dat Suriname deze fouten uit het verleden – waarbij eerdere grondstoffenbooms eindigden in economische malaise en schuldencrisis – móét voorkomen.

Wetten op papier, maar niet in de praktijk

Het nieuwe wettelijke kader rust op twee pijlers: een schuldanker voor de middellange termijn en een wettelijk bindend jaarlijks plafond voor de overheidsuitgaven. Daarnaast moet het Spaar- en Stabilisatiefonds ervoor zorgen dat de olie-inkomsten deels worden gespaard voor toekomstige generaties en deels economische schokken opvangen.

De harde realiteit is echter dat deze regels momenteel grotendeels niet-operationeel zijn. Belangrijke uitvoeringsbesluiten over hoe er met economische tegenslagen moet worden omgegaan zijn nog niet afgerond. Bovendien heeft het oliefonds, volgens het IMF, nog niet eens een bestuur, operationele procedures of een investeringskader.

Acute personeelstekorten en gebrekkige samenwerking

Een van de grootste knelpunten is de institutionele zwakte binnen de overheid. Cruciale organen, zoals Economische Zaken en de Belastingdienst van het ministerie van Financiën en Planning, kampen met zware personele onderbezetting en een gebrek aan technische kennis. Zo zijn bij de Belastingdienst slechts negen van de zeventien inspecteursfuncties bezet. Daarnaast is de onderlinge samenwerking en data-uitwisseling tussen het ministerie van Financiën, de Centrale Bank van Suriname, het Planbureau en het Bureau voor de Statistiek zwak.

Er ontbreken vitale gegevens over de olie- en goudsector, waardoor betrouwbare voorspellingen voor de meerjarenbegroting nagenoeg onmogelijk zijn. Ook de onlangs opgestelde Begrotingsstrategie voor 2026 schiet volgens het IMF tekort: het document kijkt slechts één jaar vooruit in plaats van de wettelijk vereiste vijf jaar, bevat geen concrete cijfers over de olieperiode en is nooit officieel besproken door de Raad van Ministers.

Tijd dringt: IMF roept op tot actie

Aangezien de nieuwe wetgeving formeel al vanaf de begroting van 2026 van kracht is, adviseert het IMF om de komende twee jaar strikt als een transitieperiode te beschouwen. Suriname moet dit venster nu effectief gebruiken om de organisatie volledig operationeel te maken voordat de oliemiljarden in 2028 binnenstromen. De internationale organisatie adviseert de Surinaamse autoriteiten om direct een stuurgroep aan te stellen die de hervormingen aanstuurt en op korte termijn het bestuur van het oliefonds te installeren.

Ook moeten de personeelstekorten bij de begrotings- en planbureaus dringend worden aangepakt door deskundig personeel aan te nemen. Tot slot is een sterker politieke commitment nodig; de meerjarenbegroting moet een leidend instrument worden voor politieke besluitvorming in plaats van een vrijblijvende administratieve oefening. Politieke wil, ijzersterke instituten en transparantie zijn de enige manieren om te zorgen dat de aankomende olie-boom Suriname daadwerkelijk welvaart brengt, meent het IMF.

...