Het gevaarlijke schaakbord

door

DE SNIJD / Armand Snijders

Vorige week is in Nederland Jan Timman op 74-jarige leeftijd overleden. Het zal u misschien niet zoveel zeggen, maar hij behoorde in de jaren tachtig en negentig tot de grootste schakers in de wereld, al bereikte hij nooit de absolute top. Hij kwam wel dicht bij een wereldtitel, maar legde het uiteindelijk af tegen Anatoli Karpov uit de toenmalige Sovjet-Unie. Hij was lange tijd The best of the West, want tegen alle briljante spelers uit dat machtige Oostblokland kon niemand opboksen.

Ik schudde hem voor het eerst de hand toen hij eind jaren tachtig in een buurthuis in mijn toenmalige woonplaats Emmeloord een simultaanwedstijd speelde. Hij nam het daarbij op tegen minstens dertig tegenstanders – onder wie mezelf. Niet omdat ik zo briljant ben maar omdat ik geluk had bij een loting – van honderden mensen die het tegen hem op wilden opnemen – en werd uitverkoren. Dat vond ik toen een hele eer; uiteraard werd ik kansloos door Jan van het bord getimmerd, evenals al die anderen. Ik vond het verbluffend dat iemand zoveel partijen tegelijk kon spelen – en ze nog winnen ook – terwijl ik mijn gedachten altijd met moeite bij een partij kan houden. Dat is een gave die de meeste schakers hebben.

Ik heb hem daarna nog een of twee keer zien spelen en een keertje geïnterviewd, maar daarmee hield ons contact wel op. Toch is er een link van de overleden schaker met Suriname; hij is namelijk lange tijd getrouwd geweest met psychologe Ilse Dorff, die in Suriname geboren is en schrijfster is van de kookboeken ‘Surinaamse keuken’ en ‘Surinaams koken’. Samen kregen ze twee kinderen, te weten Dehlia en Arthur. Dehlia is politiek actief en was jarenlang gemeenteraadslid in Amsterdam en is nu voorzitter van stadsdeel Centrum van die stad.

Van de onbenulligheid in de politiek en vooral de wijze waarop de stukken worden voortbewogen op het schaakbord, sta ik al jaren met de oren te klapperen.

Dit doet eigenlijk allemaal niet ter zake in deze column, maar het schaakspel waar papa Jan zijn leven aan wijdde, wel. Want dat brengt mij op de Surinaamse politiek, dat ik in het verleden vaker heb vergeleken met het schaken. Maar terugdenkend aan de kennis die Jan had, is dat eigenlijk een diepe belediging voor de schaaksport. Oud-pres Desi vergeleek ooit de politiek met een schaakveld, waarin elke zet gevolgen heeft die verder reiken dan de persoon zelf. Van de onbenulligheid in de politiek en vooral de wijze waarop de stukken worden voortbewogen op het schaakbord, sta ik al jaren met de oren te klapperen. De recente ontwikkelingen hebben dat beeld alleen maar weer eens bevestigd.

De schaakstukken op het bord rennen als een kip zonder kop door elkaar heen om hun gelijk te krijgen en om vooral te benadrukken dat zij niets verkeerds gedaan hebben. En anders zijn het hun afgezanten wel die buiten het schaakbord manoeuvreren in de hoop daar ooit een plaatsje op te kunnen bemachtigen. Vooral bij uiteenlopende staatsbedrijven maken zij zichzelf belachelijk met hun graai-gedrag en gelieg en zorgen voor nog meer imagoschade voor de politieke partijen die ze naar voren hebben geschoven. De ‘zure’ melk waar MCP-baas Monché de samenleving en het bedrijf zelf mee heeft opgezadeld, is daarvan een schrijnend voorbeeld.

Maar op het schaakbord zelf worden ook wat rake klappen uitgedeeld, mede dankzij de media. Die beginnen eindelijk wakker te worden en te beseffen dat zij met hun stem een machtig middel in handen hebben en als vierde macht feiten verdraaiende politici vanaf de zijlijn de duimschroeven kunnen aandraaien. Neem nu ex-praathuisvoorzitter Marinus, die als minister van Binnenlandse Zaken zijn besmeurde handen in onschuld wast over de exorbitante salarissen voor de rechterlijke macht. Hij was daarvoor níet verantwoordelijk, zo zei hij, en wist al helemaal niet wat de gevolgen waren. Maar híj bracht het destijds ter stemming in het parlement en stemde zelfs vóór de wet. Of hij heeft een selectief geheugen óf hij liegt bewust gewoon doelbewust, gokkend op de vermeende domheid van het volk en de media.

Eerst maar eens zien of tante Jenny bereid zal zijn wat stukken te offeren om het spel een voor haar en haar regering gunstige wending te geven.

Ik geloof eerder dat laatste, want hij beloofde destijds van alles, maar dat er nooit kwam. De Wet Openbaarheid van Bestuur is daar een ander prachtig voorbeeld van. Dat wilde echter de hele regering niet – zoals ook deze regering en alle vorige niet – want daarmee zou het weleens afgelopen kunnen zijn met al het gesjoemel op topniveau. Althans, het wordt in ieder geval moeilijker om alles te verhullen.De koningin op het bord – in de persoon van tante Jenny – staat onderwijl tussen alle andere spelers wel nog redelijk fier overeind en probeert zich kranig voort te bewegen, met de zwakke koning Gregory aan haar zijde. Het overgrote deel van de rest van de stukken lijkt maar wat aan te rommelen. Het is zinloos om op te sommen wat er allemaal aan ze mankeert, dat weet u na 7½ maand ook wel. Daarom doemt de roep voor een reshuffeling nu al op, waarbij op sociale media tal van namen circuleren. Zeker zes van hen komen op iedere lijst voor, waarbij hooguit de volgorde wat anders is.

Om niet mee te doen aan alle speculaties, noem ik bewust geen namen (ik vraag mij trouwens oprecht af of het maar bij zes zwakke schakels moet blijven die verwijderd moeten worden). Eerst maar eens zien of tante Jenny bereid zal zijn wat stukken te offeren om het spel een voor haar en haar regering gunstige wending te geven. Want voor een reshuffeling is moed nodig en moeten vooral de pionnen in het eigen politieke huis de neuzen in dezelfde richting hebben. En daar zou het weleens op stuk kunnen lopen.Haar voorganger Chan kondigde tal van keren wijzigingen in zijn regeerteam aan, maar deed uiteindelijk niets. Behalve dan toen de NPS de benen nam en hij Pertjajah Luhur een schop onder haar gat gaf. Én die die ene keer dat Ronnie hem de opdracht gaf zijn eigen vazal Diana te wippen, omdat zij weigerde naar zijn pijpen te dansen. De gevolgen van Chans handelen zijn bekend; hij werd op 25 mei keihard schaakmat gezet door de kiezers.

Tante Jenny is slim genoeg om niet dezelfde fouten als Chan te maken, dus ze zal op een gegeven moment wel iets moeten doen om het schaakspel – ondanks dat het net begonnen is – in haar voordeel te laten verlopen. Daarvoor moet ze offeren, af en toe om zich heen slaan en vooral op het juiste moment de juiste zetten doen. Of haar plek ook in de toekomst zal zijn gewaarborgd, hangt vooral af van haar analytisch vermogen. Als ze dat maar een beetje van overleden Jan heeft – die al ver vooraf wist welke tegenzet zijn tegenstanders zouden doen – dan moet ze zich moeiteloos staande weten te houden op het oh zo gevaarlijke schaakbord.-.armand.snijders@gmail.com