Grote opkomst bij themadag over huiselijk en gendergerelateerd geweld

door

“Huiselijk geweld gaat om alle handelingen die lichamelijke, seksuele, psychische of economische schade veroorzaken.” Met die woorden gaf Carla Bakboord woensdag de kern weer van haar presentatie tijdens een themadag over aanpak van huiselijk en gendergerelateerd geweld. De bijeenkomst vond plaats in de conferentieruimte van het Courtyard by Marriott Paramaribo, die volledig volstroomde.

Tekst en beeld Edwien Bodjie

De grote opkomst maakte direct duidelijk hoezeer het onderwerp leeft. De themadag, georganiseerd door Stichting Projecta, bracht beleidsmakers, hulpverleners, maatschappelijke organisaties en internationale partners samen om stil te staan bij de aanpak van het probleem.

“Met name psychisch geweld en economische afhankelijkheid blijven vaak onderbelicht, terwijl deze vormen slachtoffers langdurig in een kwetsbare positie kunnen houden”

De aftrap kwam van directeur Sharda Ganga. Zij gaf aan dat het vraagstuk al jaren speelt, maar dat de aanpak nog tekortschiet. “Dat huiselijk en gendergerelateerd geweld een verschrikkelijk maatschappelijk probleem en persoonlijk drama is, weten we allemaal. Maar elke keer als er iets gebeurt, klinkt de vraag: waar zijn de organisaties? Wie doet wat?” Haar conclusie was duidelijk: “Er gebeurt veel, maar er gebeurt niet genoeg.”

De bijeenkomst, mede mogelijk gemaakt door onder andere de Nederlandse ambassade in Suriname, was volgens haar bedoeld om verder te gaan dan alleen kennisdeling. Er werd ingezet op verdieping, reflectie en uitwisseling tussen de verschillende betrokken partijen.

Brede definitie van geweld

De inhoudelijke basis werd gelegd door Carla Bakboord van het Women’s Rights Centre. In haar presentatie maakte zij duidelijk dat huiselijk geweld veel meer omvat dan fysieke mishandeling alleen. Ook bedreiging, controle, dwang en financiële afhankelijkheid vallen hieronder.

Daarnaast wees zij erop dat huiselijk geweld niet per se gebonden is aan één fysieke plek. “Het gaat om de relationele sfeer. Mensen die een band hebben met elkaar.”

Een centraal element in haar uitleg was controle. Machtsverhoudingen en ongelijkheid spelen daarbij een grote rol. “Mensen slaan naar beneden,” stelde Bakboord, verwijzend naar het feit dat daders zich vaak richten op kwetsbare personen.

Zij plaatste het onderwerp binnen het bredere kader van gendergerelateerd geweld, waarbij sociaal aangeleerde rollen een rijke factor vormen. Jongens worden vaak opgevoed met dominante verwachtingen, terwijl meisjes leren zich aan te passen. Volgens haar draagt die ongelijkheid bij aan het ontstaan van geweld.

Verschillende vormen, verschillende aanpak

Een belangrijk onderdeel van de presentatie was het onderscheid tussen situationeel partnergeweld en structureel terreurgeweld. Dat onderscheid is van groot belang voor de aanpak.

Situationeel geweld ontstaat vaak uit escalaties binnen conflicten en kan in bepaalde gevallen worden aangepakt via begeleiding of counseling. Bij structureel terreurgeweld is er sprake van voortdurende controle, angst en intimidatie. In zulke gevallen is directe betrokkenheid van de justitiële keten noodzakelijk.

Bakboord waarschuwde dat verkeerde inschattingen risico’s met zich meebrengen. In sommige situaties worden slachtoffers en daders samen begeleid, terwijl dat volgens haar gevaarlijk kan zijn. Eerst moet duidelijk zijn met welk type geweld men te maken heeft.

Ook werd stilgestaan bij de verschillende vormen van geweld: lichamelijk, seksueel, psychisch en economisch. Met name psychisch geweld en economische afhankelijkheid blijven vaak onderbelicht, terwijl deze vormen slachtoffers langdurig in een kwetsbare positie kunnen houden. Daarnaast werd benadrukt dat ook kinderen die getuige zijn van geweld, als slachtoffers moeten worden beschouwd.

Omvang van het probleem

De maatschappelijke impact werd verder toegelicht door Julia Terborg. Zij gaf aan dat de omvang van huiselijk geweld in Suriname vaak wordt onderschat.

Volgens haar laten cijfers van politie en zorginstellingen slechts een deel van de werkelijkheid zien. “Als je nationale studies bekijkt, gaat het om duizenden, tienduizenden slachtoffers,” stelde zij.

Veel gevallen blijven onzichtbaar door schaamte, afhankelijkheid en complexe familieverhoudingen. Geweld kan daardoor langdurig voortduren zonder dat het wordt gemeld.

De cijfers die zij presenteerde waren zorgwekkend: 1 op de 3 vrouwen krijgt te maken met geweld, meer dan 1 op de 4 kinderen is getuige van geweld in huis en slachtoffers hebben vaak te maken met meerdere vormen van geweld tegelijk. De gevolgen zijn breed en raken zowel de fysieke als mentale gezondheid. Daarbij werd ook gewezen op verhoogde risico’s op onder meer HIV, ongewenste zwangerschappen en middelengebruik.

“Tijdens de afsluitende discussie kwam naar voren dat samenwerking tussen alle betrokken partijen essentieel is voor een effectieve aanpak van huiselijk en gendergerelateerd geweld”

Economische gevolgen

Terborg ging ook in op de economische impact. Huiselijk geweld brengt aanzienlijke kosten met zich mee, onder meer door zorguitgaven, productiviteitsverlies en uitval op school en werk.

Internationale studies tonen aan dat investeringen in preventie en aanpak zich terugbetalen. “Voor elke dollar die je investeert in de aanpak van huiselijk geweld, kan je 5 tot 20 dollar besparen,” gaf zij aan.

Geweld en mensenrechten

In haar bijdrage plaatste Sharda Ganga het onderwerp in een breder kader van mensenrechten. Zij verwees naar internationale ontwikkelingen waarbij geweld tegen vrouwen expliciet als mensenrechtenschending wordt erkend. Tegelijkertijd wees zij op de gevoeligheid van het debat. Discussies over verschillende slachtoffergroepen mogen volgens haar niet afleiden van de realiteit dat bepaalde groepen vaker worden getroffen en gerichte aandacht nodig hebben.

De themadag trok een breed publiek. Onder de aanwezigen bevonden zich onder anderen de minister van Justitie en Politie, Harish Monorath, de minister van Defensie, Uraiqit Ramsaran, de minister van Transport, Communicatie en Toerisme, Raymond Landveld, de Nederlandse ambassadeur Walter Oostelbos en procureur-generaal Gracia Paragsing. Ook vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en de Nationale Raad Huiselijk Geweld waren aanwezig.

Samenwerking centraal

Na de presentaties volgde een interactieve sessie waarin praktijkervaringen werden gedeeld en werd ingegaan op de samenwerking tussen verschillende instanties. Aan de hand van een casestudy van de Nationale Raad Huiselijk Geweld werd zichtbaar hoeveel partijen betrokken zijn bij de afhandeling van één zaak en welke knelpunten daarbij kunnen ontstaan. De bespreking leidde tot een bredere uitwisseling tussen aanwezigen, waarbij onder meer werd gewezen op het belang van afstemming tussen ministeries en organisaties om stagnatie in de aanpak te voorkomen.

Tijdens de afsluitende discussie kwam naar voren dat samenwerking tussen alle betrokken partijen essentieel is voor een effectieve aanpak van huiselijk en gendergerelateerd geweld. De verschillende bijdragen maakten duidelijk dat het vraagstuk meerdere sectoren raakt en vraagt om een gezamenlijke benadering. De themadag stond daarmee in het teken van kennisdeling, reflectie en het versterken van de onderlinge afstemming tussen organisaties die betrokken zijn bij de aanpak van geweld binnen de samenleving.

Minister Landveld geeft aan wat de rol is van zijn ministerie met betrekking tot huiselijk geweld namelijk; goede commnuicatie.