Grondenrechten, eeuwig durend huiswerk

SERIEUS!? / Ivan Cairo

Suriname heeft een bijzondere gave ontwikkeld. We kunnen een probleem jarenlang bestuderen, commissies instellen, werkgroepen benoemen, rapporten schrijven, conferenties organiseren en vervolgens ontdekken dat het probleem er nog steeds ligt. Grondenrechten van inheemse en tribale volken zijn daarvan misschien wel het mooiste voorbeeld.

Sinds 2000 zijn inheemse gemeenschappen bezig hun traditionele gebieden te demarkeren. Een kwart eeuw dus. Kinderen die toen op de basisschool zaten, kunnen inmiddels zelf kinderen hebben die naar school gaan. Ondertussen discussiëren wij nog steeds over de vraag hoe die gebieden juridisch moeten worden beschermd.

Nu ligt er een wet Bescherming Woon- en Leefgebieden. Die moet tijdelijk bescherming bieden door bepaalde concessies binnen vijf kilometer van dorpskernen tegen te houden. Dat klinkt sympathiek, totdat je bedenkt dat een traditioneel leefgebied zich niet noodzakelijkerwijs houdt aan onze keurige cirkel van vijf kilometer. Alsof een jager bij kilometer 4,9 plotseling moet omkeren omdat zijn traditionele leefgebied daar administratief ophoudt.

Nog merkwaardiger is dat de grond domeingrond blijft en collectief eigendomsrecht dus niet wordt erkend. We bouwen daarmee opnieuw een tussenstation terwijl de trein al lang naar de eindbestemming had moeten rijden.

‘Zodra traditionele gebieden juridisch stevig worden erkend, verandert ook de positie van gemeenschappen tegenover overheid en ondernemers. Dan kunnen besluiten over die gebieden niet meer zo gemakkelijk buiten hen om worden genomen.’

Want Suriname hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden. Andere landen met inheemse bevolkingsgroepen hebben eveneens geworsteld met collectieve rechten, traditionele gebieden, natuurlijke hulpbronnen en economisch gebruik van grond. Er bestaan voorbeelden, internationale standaarden en jurisprudentie. Bovendien ligt er voor Suriname het Kaliña- en het Lokono-vonnis van het Inter-Amerikaanse Hof. De handleiding ontbreekt dus niet.

Waarom lukt het dan maar niet? Zijn we werkelijk zo dom of hardleers dat we niet kunnen kijken hoe anderen vergelijkbare problemen juridisch hebben aangepakt? Dat lijkt onwaarschijnlijk. Misschien moeten we daarom een ongemakkelijkere mogelijkheid onder ogen zien: dat het uitblijven van een definitieve regeling sommige belangen helemaal niet zo slecht uitkomt.

Immers, grond is geen abstract begrip. Op de grond staat hout. In de grond zit goud. Grond kan worden gebruikt voor zandwinning, mijnbouw en grootschalige landbouw. En zodra traditionele gebieden juridisch stevig worden erkend, verandert ook de positie van gemeenschappen tegenover overheid en ondernemers. Dan kunnen besluiten over die gebieden niet meer zo gemakkelijk buiten hen om worden genomen. Daarmee krijgt het eindeloze getreuzel plotseling een economische dimensie.

De Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname vraagt nu onder meer om erkenning van collectief eigendom, bescherming van de volledige traditionele leefgebieden en respect voor ‘Free, Prior and Informed Consent’. Dat zijn na zoveel jaren nauwelijks revolutionaire eisen.

Misschien moet Suriname daarom stoppen met doen alsof vooral de juridische techniek ingewikkeld is. Na meer dan 25 jaar ligt de belangrijkste vraag elders: ontbreekt het ons werkelijk aan een oplossing, of ontbreekt het aan politieke wil om die oplossing eindelijk wettelijk vast te leggen?.-.

ivancairo@yahoo.com