Grassalco-dossier: partner miste cruciale milieubewaking vóór vissterfte (Deel 1)

door

Ruim acht maanden voordat massale vissterfte werd vastgesteld rond de Moeroekreek en de Saramaccarivier, was bij de Nationale Milieu Autoriteit (NMA) bekend dat Save Residence N.V. niet volledig voldeed aan de regels voor het gebruik van het goudextractiemiddel Jin Chan. Een inspectie op de Grassalco-concessie leverde een nalevingsscore van slechts 52,42 procent op. Ook werden hoge concentraties cyanide, kwik en andere stoffen gemeten in het goudwinningssysteem.
Uit documenten die Suriname suriname heeft ingezien, blijkt dat de risico’s rond de goudwinning op de Maripaston-concessie al in 2025 concreet waren vastgelegd. Het dossier bestaat uit een milieuonderzoek, laboratoriumresultaten en een uitgebreide NMA-controlelijst.
Daaruit blijkt niet alleen welke onderneming op het terrein actief was, maar ook welke veiligheids- en controlemaatregelen ontbraken.
Vijfjarige overeenkomst met Save Residence
Bouw- en Aannemingsbedrijf Save Residence N.V. sloot op 5 mei 2025 een samenwerkingsovereenkomst met het staatsmijnbouwbedrijf Grassalco. De overeenkomst had een looptijd van vijf jaar en had betrekking op goudwinning in de gebieden Monkou en South West binnen de Maripaston-concessie.
Op 16 mei 2025 registreerde Save Residence zich bij de NMA als gebruiker van Gold Dressing Agents, waaronder Jin Chan. Dit middel werd samen met onder meer caustic soda gebruikt in drie heapleachingsystemen.
Bij deze methode wordt goudhoudend erts op grote hopen geplaatst en besproeid met een chemische oplossing. Het opgeloste goud wordt vervolgens via opvangvijvers en actieve kool teruggewonnen. Het proceswater hoort in een gesloten systeem te blijven.
Een belangrijk detail in de NMA-controlelijst vraagt om nader onderzoek. Bij de vraag over het mijnbouwrecht waarover het bedrijf beschikte, staat “exploratie” vermeld. Het milieurapport beschrijft echter feitelijke goudproductie, waaronder het uitlogen van erts, het binden van goud aan actieve kool en het smelten van geconcentreerd goud.
Uit het dossier blijkt niet of een ander recht of een afzonderlijke toestemming de daadwerkelijke exploitatie dekte. Evenmin wordt uitgelegd op welke juridische basis Save Residence binnen een gebied met een geregistreerd exploratierecht goud produceerde.
Geen structurele monitoring
De NMA bezocht de locatie op 16 oktober 2025. Tijdens die inspectie werd vastgesteld dat verschillende basale controlemaatregelen ontbraken.
Er waren geen uitgevoerde monitoringplannen voor oppervlaktewater en grondwater. Flora en fauna werden niet gevolgd en metingen, bemonsteringen en inspecties werden niet structureel gedocumenteerd. Ook werden nog geen periodieke monitoringsrapporten bij de NMA ingediend.
Daarnaast ontbraken onder meer:

een plan voor het beheersen van morsingen;
vastgelegde procedures voor incidenten;
een register voor de voorraad Jin Chan;
veiligheidsinformatiebladen bij opslag en transport;
waarschuwingsborden;
adequate persoonlijke beschermingsmiddelen;
een complete EHBO-kit;
aantoonbare training voor chauffeurs en medewerkers bij chemische incidenten;
een register van de medische keuringen van werknemers.

De controlelijst vermeldt bovendien dat de waterkwaliteit vóór een eventuele lozing niet werd getest, goedgekeurd en gedocumenteerd. Ook de verwijdering van vast afval werd niet gemonitord.
Grassalco werd in het verbeterplan op meerdere punten uitdrukkelijk aangewezen als controlerende of medeverantwoordelijke partij.
Cyanide tot 63 keer boven grenswaarde
Op de locatie werden acht watermonsters en meerdere bodemmonsters genomen. De uitslagen laten zien hoe groot het risico zou zijn wanneer proceswater uit het gesloten systeem in de natuur terechtkomt.
In het actieve systeem werd bij meetpunt WM5 een totale cyanideconcentratie van 12,62 milligram per liter gemeten. De in de NMA-controlelijst opgenomen grenswaarde bedraagt 0,2 milligram per liter. De gemeten waarde was daarmee ruim 63 keer hoger.
Op dezelfde plaats werd 1,60 milligram vrije cyanide per liter gemeten, acht keer de genoemde grenswaarde. De concentratie WAD-cyanide bedroeg 1,10 milligram per liter.
Ook twee andere procespunten overschreden de grens voor totale cyanide. Bij WM1 werd 0,52 milligram per liter gemeten en bij WM2 1,04 milligram. Dat is respectievelijk 2,6 en 5,2 keer de grenswaarde.
De nitrietconcentraties in vijf procespunten liepen uiteen van 13,92 tot 41,31 milligram per liter. Afgezet tegen de NMA-waarde van 0,1 milligram per liter ging het om overschrijdingen tot ruim 400 keer.
Verder werd de grenswaarde voor arseen overschreden bij twee meetpunten. Ook chroom, nikkel en kwik kwamen bij verschillende plaatsen boven de vastgelegde waarden uit. Bij WM1 werd 4,145 microgram kwik per liter gemeten, ruim vijf keer de gebruikte grenswaarde van 0,77 microgram.
Geen bewijs van lozing in 2025
De resultaten moeten zorgvuldig worden geïnterpreteerd. De hoogste waarden kwamen voor in de procesvijvers van de goudwinning. Die vloeistof hoorde niet in de vrije natuur terecht te komen.
Bij het verder gelegen meetpunt WM7, dat in het rapport als “outlet” wordt aangeduid, werd minder dan 0,01 milligram totale cyanide per liter gemeten. Ook de concentraties zware metalen lagen daar onder de gebruikte grenswaarden. De pH van 5,10 lag wel onder de bandbreedte van 6 tot 8.
Het rapport uit 2025 bewijst daarom niet dat Save Residence toen chemicaliën in de Moeroekreek loosde. Het bewijst wel dat binnen de concessie aanzienlijke hoeveelheden cyanide en zware metalen aanwezig waren en dat essentiële controlemechanismen ontbraken.
De onderzoekers stelden nadrukkelijk dat het systeem intact moest blijven, ook nadat het goudwinningsproces was beëindigd. Proceswater en uitgeloogd erts mochten niet zonder meer in de natuur worden geloosd of gedumpt.
Precies daar ligt nu de kernvraag: is dat gesloten systeem tussen oktober 2025 en de vissterfte in 2026 intact gebleven?
The post Grassalco-dossier: partner miste cruciale milieubewaking vóór vissterfte (Deel 1) appeared first on Suriname suriname.