Giftige metalen en de cognitief-emotionele ontwikkeling van het kind (1)

door

In de afgelopen vier tot zes weken is er een discussie ontstaan over de mogelijke effecten die kwik heeft gehad op de massale sterfte van vissen in de Saramaccarivier. Ondanks het feit dat de laboratoriumresultaten nog geen duidelijk beeld hebben gegeven wat de eigenlijke oorzaak is, zijn er vermoedens dat kwik een belangrijke rol heeft gepeeld bij dit fenomeen. In een aantal artikelen leg ik eerst de nadruk op kwik. Vervolgens komen cyanide en lood aan de orde.

Tekst en beeld Richenel Ellecom

Het is niet de eerste keer dat er stemmen zijn opgegaan over de gezondheidseffecten van het gebruik van kwik in de goudwinning. Sinds de jaren zeventig, toen de kleinschalige goudwinning een hoge vlucht begon te nemen, werd er bezorgdheid geuit over het gebruik van kwik, omdat er geen duidelijke procedures, wettelijke bepalingen en handhaving van het gebruik van kwik waren. De controle op het naleven van oppervlakkige regelgeving was en is zwak. Naar mijn weten is de import van kwik verboden bij wet en toch wordt het gebruik van kwik gedoogd door de overheid.

“Het slepende probleem van kwikvergiftiging ligt meer in het effect dat het heeft op de cognitief-emotionele ontwikkeling van kinderen vóór en na de geboorte”

Minamata(-verdrag)

Het onderzoek naar de gezondheidseffecten van kwik op het menselijke lichaam begon in het midden van de vorige eeuw. Tussen 1932 en 1968 looste het Chisso chemisch bedrijf van Minamata in Japan, methylkwik in het meer van Minamata. Deze giftige stof hoopte zich op in planktons (kleine waterdiertjes) die door visjes werden opgegeten. De kleine visjes werden door grotere vissen opgegeten en mensen aten de besmette vissen op.

Langzamerhand begonnen de inwoners van het gebied de volgende symptomen te vertonen: gevoelloosheid in handen en voeten, moeilijk lopen, spierzwakte, beperkt gezichtsveld (slecht zien), gehoorproblemen, onduidelijke spraak, tremoren, moeite bij het slikken, verlamming en coma, in sommige gevallen gevolgd door de dood. Deze symptomen komen voor bij acute en zware vergiftiging bij volwassenen.

Bij hoge prenatale blootstelling zijn ernstige en blijvende cognitieve ontwikkelingsstoornissen overtuigend aangetoond. Bij lage blootstelling lijken de effecten minder consistent en ernstig te zijn. Duizenden mensen werden vergiftigd en de Japanse overheid moest compensatie betalen aan de slachtoffers. Als gevolg van deze tragedie hebben landen in de wereld in 2013 de zogenaamde Minamata-conventie (internationaal verdrag) van kwik geadopteerd om het gebruik van kwik in de mijnbouw en andere industriële activiteiten te beperken. Suriname heeft dit verdrag ook ondertekend.

Effect kwikvergiftiging

Het slepende probleem van kwikvergiftiging ligt meer in het effect dat het heeft op de cognitief-emotionele ontwikkeling van kinderen vóór en na de geboorte. Wanneer een zwangere moeder wordt blootgesteld aan kwik (methylkwik) komt dit via de navelstreng terecht in de bloedsomloop van het foetus (baby) en verstoort onder meer de ontwikkeling van het brein en het centrale zenuwstelsel. De effecten van deze verstoring worden duidelijk naarmate het kind na de geboorte zijn of haar cognitieve (verstandelijke) ontwikkeling doormaakt.

De cognitieve functies die door kwik kunnen worden verstoord zijn: aandacht, executieve functies, geheugen, taal, visuospatiële functies, motoriek, emotionele regulering en gedrag. Het hele ontwikkelingsspectrum van het kind kan dus worden beïnvloed door kwikvergiftiging.

Op de afbeelding is te zien dat methylkwik meerdere hersengebieden (netwerken) kan beschadigen en hun functies kan verstoren. Deze netwerken moeten goed met elkaar kunnen communiceren om de verschillende taken van het brein uit te voeren. De malfunctie van de cognitief-emotionele processen kunnen dus worden gekoppeld aan de verstoring van de verschillende netwerken. Bij kinderen is de integratie van deze netwerken belangrijk om het leerproces en de verstandelijke ontwikkeling van kind naar volwassenheid goed door te maken.

Het ontwikkelingstraject van kinderen kan worden verdeeld in verschillende fasen: foetus tot geboorte, 0-2 jaar, 3-11 jaar, 12-18 jaar en 18 jaar plus. Tijdens deze ontwikkelingsfasen vinden er specifieke anatomische en biochemische veranderingen plaats in het brein die functies van de netwerken ondersteunen. Wanneer deze veranderingen worden gearresteerd en/of vertraagd, is het effect duidelijk te merken aan de leerprestaties, emotionele belevenis en het gedrag van het kind, de adolescent of jongvolwassene. De effecten van deze beperkingen zal ik in de volgende artikelen uitgebreid behandelen.

*Indien u verdere vragen heeft, kunt contact opnemen met de schrijver

Richenel Ellecom (899-6441/ramdas1947@yahoo.com), Psy.D., Dr.P.H., HSPP, is preventieve geneeskundige- en medisch voedingskundige specialist, alsook klinisch en forensische neuropsycholoog.