Gedroogde bloemen en bladeren krijgen nieuw leven in verstilde collages

door

Tekst en beeld Audry Wajwakana

PARAMARIBO ― “Ik ben zo blij dat ik thuis ben, want voor mij voelt Suriname als thuis.” Hoewel Jon Daamen (72) de afgelopen vijfendertig jaar buiten Suriname doorbracht en inmiddels op een afgelegen boerderij in Zuid-Afrika woont, blijft haar band met Suriname sterk. Daamen verhuisde in 1973 uit Nederland voor de liefde – haar man is Surinamer – naar Suriname, maar vertrok in 1998 weer. Nu, zesenveertig jaar na haar eerste expositie met Rinaldo Klas, is ze terug met een nieuwe serie verfijnde collages van gedroogde bloemen, zaadjes, bladeren en zelfs een vel dat een slang had afgeworpen, waarin ze het vergankelijk materiaal een nieuw leven geeft in verstilde landschappen. In de tentoonstelling Where the Earth connects us / Three artists in natural dialogue in Readytex Art Gallery presenteert ze haar werk samen met dat van Klas en Kenneth Flijders. Daamen, die zichzelf al jaren als bloemist en collagist beschouwt, gaf zaterdag met een presentatie een inkijk in haar werk.

Kunst

Vanuit haar praktijk als bloemiste legde Daamen in Paramaribo de basis voor wat later haar artistieke praktijk zou worden. Ze richtte een bloemenschool op waar ze zestig vrouwen in bloemschikken opleidde. De Ware Tijd berichtte in 1980 over haar eerste tentoonstelling samen met Klas – het begin van haar kunsttraject – en over de eerste lustrumviering van haar bloemenschool. Als kind hield Daamen zich al bezig met plakken van gedroogde bloempjes en ’s. Haar creativiteit kreeg verder vorm toen zij voor haar zwager en zijn vrouw hun bruidsboeket moest maken. Ze opende later een bloemisterij in Krasnapolsky (nu Radisson hotel). “Ik verkocht dus bloemen, maar ik houd er niet van om dingen weg te gooien. Dus als ik bloemen over had, ging ik ze bewaren”, zegt ze. Dankzij de airconditioning in haar winkel kon ze de bladeren en bloemen in de telefoonboeken laten drogen, zonder dat ze schimmel kregen of kapotgingen. “Toen ben ik er mooiere werkstukken, mooiere composities mee gaan maken. Uiteindelijk had ik er zoveel dat het een beetje tot kunst is uitgegroeid.”

‘Ik maak geen vooraf geschetste collage of tekening. Op de een of andere manier zitten die dingen in mijn hoofd en dan moeten ze gewoon eruit.’

Precisie

Wat opvalt aan haar werk is de ambachtelijke precisie, die veel geduld vereist. Kleine blaadjes, tere bloesems en bloemen legt ze met een tandenstoker een voor een op kartonpapier tot het een landschap compositie vormt. “Ik maak geen vooraf geschetste collage of tekening. Op de een of andere manier zitten die dingen in mijn hoofd en dan moeten ze gewoon eruit. Soms weet ik helemaal niet wat het gaat worden. Het materiaal moet me ook kunnen vertellen welke kant het op gaat.” Zo heeft ze onder meer een collage die ze wetlands heeft genoemd. Ze werkt ook in opdracht. Vaak maakt ze dan collages van tuinen. Haar zoon grafeert de tuin van een opdrachtgever, waarna zij de bloemen uit die tuin plukt en verwerkt tot een tuincollage. In haar huidig woonplaats in Zuid-Afrika liet zij speciaal een atelier bouwen met een glazen dak zodat er veel licht binnenvalt. Op een laat ze zien hoe ze tijdens de winter urenlang werkt met half gebreide sokken om haar handen, terwijl ze met een tandenstoker de onderdelen vastzet.

Liefde voor de natuur

Daamen’s praktijk is ook praktisch doordacht. Voor het drogen en bewaren van planten gebruikt ze bijenkasten die niet meer gebruikt worden, honderden telefoongidsen als pers, en drie millimeter kartonpapier als drager voor de collages – afgedekt met perspex (doorzichtige kunststof) èn zorgvuldig verzegeld met plakband aan de zijkanten, zodat niets kan verschuiven. Voor haar kunstwerken in de expositie heeft zij bloemen en blaadjes gebruikt die zij uit Suriname naar Zuid-Afrika had meegenomen en nu heeft teruggebracht. Haar werk toont de honderdduizenden plakbewegingen en dagen van concentratie. In de tentoonstelling is een werk van haar te zien waar zij driehonderd uur aan werkte, het langste ‘kunstwerk’ van haar ooit. Daamen hoopt dat ook anderen geïnspireerd raken. “Want het is een heel fijn ding om te doen. Het is heel meditatief. Ik word een soort zen.”

Haar liefde voor de natuur zijn terug te zien in de werken. Daamen zegt nog vol ideeën te zitten die ze graag wil uitwerken. Ze betwijfelt of ze de tijd krijgt om alles wat in haar verbeelding leeft nog te realiseren. Ze hoopt in elk geval de komende jaren nog veel te maken. “Over twee jaar wil ik weer naar Suriname komen, dat ik nog steeds als mijn thuis beschouw. Haar werken, samen met die van Klas en Flijders, zijn tot 2 mei te zien.